Οι θέσεις εργασίας για νέους αποτελούσαν παραδοσιακά το πρώτο στάδιο μιας επαγγελματικής διαδρομής. Σε αυτές τις θέσεις, οι εργαζόμενοι μάθαιναν πώς λειτουργεί ένας οργανισμός, εξοικειώνονταν με τις απαιτήσεις του επαγγέλματος και αποκτούσαν σταδιακά την εμπειρία που θα τους επέτρεπε να αναλάβουν μεγαλύτερες ευθύνες.
Αυτό το πρώτο σκαλοπάτι αρχίζει να γίνεται λιγότερο προσβάσιμο. Καθώς οι επιχειρήσεις αυτοματοποιούν απλές και επαναλαμβανόμενες εργασίες, περιορίζεται ένα σημαντικό μέρος των καθηκόντων που αναλάμβαναν συνήθως οι νεοπροσλαμβανόμενοι. Την ίδια στιγμή, οι απαιτήσεις για όσους διεκδικούν αρχικές θέσεις αυξάνονται.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο: οι επιχειρήσεις ζητούν εμπειρία από ανθρώπους στους οποίους προσφέρουν όλο και λιγότερες ευκαιρίες να την αποκτήσουν.
Γιατί μειώνονται οι θέσεις εργασίας για νέους
Η αυτοματοποίηση επηρεάζει πρώτα τις εργασίες που μπορούν εύκολα να περιγραφούν, να τυποποιηθούν και να επαναληφθούν. Η εισαγωγή δεδομένων, η προετοιμασία απλών αναφορών, η πρώτη επεξεργασία εγγράφων, η βασική έρευνα και ένα μέρος της εξυπηρέτησης πελατών μπορούν πλέον να εκτελεστούν ή να υποστηριχθούν από ψηφιακά συστήματα.
Οι συγκεκριμένες εργασίες μπορεί να θεωρούνταν χαμηλής πολυπλοκότητας, λειτουργούσαν όμως και ως άτυπο σχολείο. Μέσα από αυτές, ο νέος εργαζόμενος μάθαινε τη γλώσσα της επιχείρησης, κατανοούσε τις διαδικασίες και ερχόταν σε επαφή με πραγματικά προβλήματα χωρίς να αναλαμβάνει από την πρώτη ημέρα κρίσιμες αποφάσεις.
Η Gartner προειδοποιεί ότι η αυτοματοποίηση αυτών των καθηκόντων δημιουργεί κενό ανάμεσα στις δυνατότητες των νέων εργαζομένων και στην πολυπλοκότητα της εργασίας που απομένει. Σε προηγούμενη έρευνά της, το 22% των επικεφαλής HR ανέφερε ότι τουλάχιστον ένας επιχειρηματικός τομέας του οργανισμού τους είχε σταματήσει να προσλαμβάνει για αρχικές θέσεις εξαιτίας της αυτοματοποίησης.
Το παράδοξο της απαιτούμενης εμπειρίας
Πολλές αγγελίες χαρακτηρίζονται ως θέσεις εισαγωγικού επιπέδου, αλλά ζητούν προηγούμενη εμπειρία, γνώση εξειδικευμένων εργαλείων και ικανότητα αυτόνομης διαχείρισης σύνθετων έργων. Έτσι, η πρώτη θέση εργασίας αντιμετωπίζεται συχνά σαν ένας κανονικός ρόλος με χαμηλότερες αποδοχές και όχι σαν οργανωμένη είσοδος στο επάγγελμα.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε έναν κλάδο. Η νέα έκθεση του CIPD για το επάγγελμα του HR δείχνει ότι το 35% των συμμετεχόντων θεωρεί δύσκολη την πρόσβαση σε θέσεις εισαγωγικού επιπέδου. Μόλις το 54% των νεότερων επαγγελματιών δηλώνει βέβαιο ότι μπορεί να αναπτύξει την τεχνογνωσία και την εμπειρία του στον χώρο, έναντι 81% των στελεχών μεσαίου επιπέδου και 88% των ανώτερων στελεχών. Τα στοιχεία αφορούν το Ηνωμένο Βασίλειο και το επάγγελμα του HR, αλλά αποτυπώνουν μια ευρύτερη ανησυχία γύρω από την αρχή της επαγγελματικής διαδρομής.
Όταν η επιχείρηση ζητά από τον υποψήφιο να είναι ήδη πλήρως έτοιμος, μεταφέρει το κόστος της εκπαίδευσης στον ίδιο. Όσοι δεν είχαν πρόσβαση σε πρακτική άσκηση, επαγγελματικά δίκτυα ή ανεπίσημη καθοδήγηση ξεκινούν από ακόμη πιο μειονεκτική θέση.
Η βραχυπρόθεσμη εξοικονόμηση δημιουργεί μακροπρόθεσμο κενό
Ο περιορισμός των αρχικών προσλήψεων μπορεί να φαίνεται οικονομικά λογικός. Η επιχείρηση μειώνει το κόστος ένταξης, εκπαίδευσης και επίβλεψης, ενώ προσλαμβάνει λιγότερους αλλά πιο έμπειρους ανθρώπους.
Η εμπειρία, όμως, δεν εμφανίζεται αυτόματα στην αγορά. Κάθε έμπειρο στέλεχος υπήρξε κάποτε αρχάριος και χρειάστηκε χρόνο, ευκαιρίες, λάθη και υποστήριξη για να εξελιχθεί. Εάν πολλές επιχειρήσεις περιορίσουν ταυτόχρονα τις θέσεις εργασίας για νέους, ύστερα από λίγα χρόνια θα ανταγωνίζονται για μια μικρότερη δεξαμενή έμπειρων επαγγελματιών.
Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος των εξωτερικών προσλήψεων, να δυσκολέψει τη διαδοχή στελεχών και να αποδυναμώσει τη μεταφορά γνώσης. Παράλληλα, καθήκοντα που παλαιότερα αναλάμβαναν νεότεροι εργαζόμενοι μπορεί να μεταφερθούν σε managers και έμπειρα στελέχη, επιβαρύνοντας τον χρόνο και τον φόρτο τους.
Το ζήτημα δεν είναι να διατηρηθούν αμετάβλητες οι παλιές θέσεις
Η απάντηση δεν είναι να διατηρούνται τεχνητά επαναλαμβανόμενα καθήκοντα τα οποία μπορούν να εκτελεστούν αποτελεσματικότερα με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Οι αρχικές θέσεις χρειάζονται επανασχεδιασμό, ώστε να παραμένουν πραγματικές διαδρομές μάθησης και όχι σύνολα εργασιών χωρίς προοπτική.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ υπολογίζει ότι το 37% των νέων εργαζομένων παγκοσμίως απασχολείται σε επαγγέλματα με μεσαία ή υψηλή έκθεση σε αλλαγές καθηκόντων λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 63%. Η ίδια έκθεση τονίζει ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να εντάξουν ρητά τις αρχικές προσλήψεις στον στρατηγικό προγραμματισμό τους και να επανασχεδιάσουν τις θέσεις, αντί να καταργήσουν την είσοδο νέων ανθρώπων.
Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί, για παράδειγμα, να ελέγχει αποτελέσματα που παράγονται από αυτοματοποιημένα συστήματα, να εντοπίζει λάθη, να διερευνά απλές υποθέσεις ή να αναλαμβάνει μικρά έργα με σαφή όρια. Με αυτόν τον τρόπο, η τεχνολογία επιταχύνει τη μάθηση χωρίς να αντικαθιστά την ανάγκη ανάπτυξης κρίσης και επαγγελματικής υπευθυνότητας.
Τι πρέπει να αλλάξει στις προσλήψεις
Οι επιχειρήσεις χρειάζεται να διακρίνουν ποιες δεξιότητες είναι απαραίτητες κατά την πρόσληψη και ποιες μπορούν να αποκτηθούν μέσα στην εργασία. Μια αγγελία εισαγωγικού επιπέδου δεν μπορεί να περιλαμβάνει τον ίδιο κατάλογο απαιτήσεων με έναν ρόλο που προϋποθέτει αρκετά χρόνια εμπειρίας.
Η αξιολόγηση πρέπει να στρέφεται περισσότερο στη δυνατότητα μάθησης, στην αναλυτική σκέψη, στην υπευθυνότητα και στην ικανότητα του υποψηφίου να ζητά βοήθεια και να αξιοποιεί την ανατροφοδότηση. Αυτό δεν σημαίνει χαμηλότερα κριτήρια, αλλά διαφορετικά και πιο κατάλληλα κριτήρια.
Οι προσλήψεις βάσει δυνατοτήτων μπορούν επίσης να διευρύνουν την πρόσβαση στις θέσεις εργασίας για νέους. Πρακτικές ασκήσεις, μικρές μελέτες περίπτωσης και δομημένες συνεντεύξεις προσφέρουν συχνά καλύτερη εικόνα από μια απαίτηση δύο ή τριών ετών προϋπηρεσίας για έναν αρχικό ρόλο.

Καθοδήγηση που δεν εξαρτάται από την καλή διάθεση του manager
Η καθοδήγηση των νέων εργαζομένων συχνά παρουσιάζεται ως προσωπική ευθύνη του άμεσου προϊσταμένου. Εάν όμως ο manager δεν διαθέτει χρόνο, σαφείς στόχους ή αναγνώριση για αυτή την εργασία, η εκπαίδευση γίνεται αποσπασματική.
Ένα αποτελεσματικό σύστημα μπορεί να περιλαμβάνει συγκεκριμένο πλάνο για τις πρώτες 30, 60 και 90 ημέρες, τακτικές συναντήσεις ανατροφοδότησης, συνεργασία με έμπειρο συνάδελφο και σταδιακή ανάθεση δυσκολότερων εργασιών. Χρήσιμες είναι επίσης οι σύντομες εσωτερικές μετακινήσεις, η παρακολούθηση συναντήσεων και η συμμετοχή σε έργα διαφορετικών ομάδων.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία με προσωποποιημένο εκπαιδευτικό υλικό και άμεσες απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα. Δεν μπορεί, όμως, να μεταδώσει από μόνη της την άτυπη γνώση, την επαγγελματική κρίση και την κατανόηση του οργανωτικού περιβάλλοντος.
Πώς θα φανεί εάν η στρατηγική αποδίδει
Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται μόνο από το πόσο γρήγορα ένας νέος εργαζόμενος γίνεται παραγωγικός. Χρειάζεται να εξετάζεται και αν αναπτύσσει δεξιότητες, αν αποκτά μεγαλύτερη αυτονομία και αν έχει ορατή προοπτική εξέλιξης.
Χρήσιμοι δείκτες είναι η παραμονή μετά τον πρώτο χρόνο, ο χρόνος μέχρι την ανάληψη πιο σύνθετων καθηκόντων, οι εσωτερικές προαγωγές και το ποσοστό των μεσαίων θέσεων που καλύπτεται από ανθρώπους οι οποίοι ξεκίνησαν από αρχικό ρόλο. Έτσι, οι θέσεις εργασίας για νέους αντιμετωπίζονται ως επένδυση στη μελλοντική ικανότητα του οργανισμού και όχι μόνο ως άμεσο κόστος.
Οι έμπειροι εργαζόμενοι του αύριο πρέπει να ξεκινήσουν σήμερα
Η αυτοματοποίηση αλλάζει δικαιολογημένα το περιεχόμενο πολλών επαγγελμάτων. Δεν καταργεί, όμως, την ανάγκη να εισέρχονται νέοι άνθρωποι στην αγορά εργασίας, να δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες και να εξελίσσονται σταδιακά.
Εάν οι επιχειρήσεις περιορίσουν τις αρχικές προσλήψεις χωρίς να δημιουργήσουν νέες διαδρομές μάθησης, το πρόβλημα δεν θα αφορά μόνο τους υποψηφίους. Σε λίγα χρόνια θα αφορά τις ίδιες, όταν θα αναζητούν έμπειρα στελέχη που κανείς δεν φρόντισε να εκπαιδεύσει.
Οι θέσεις εργασίας για νέους δεν αποτελούν απλώς κοινωνική υποχρέωση ή εργοδοτική παροχή. Είναι ο μηχανισμός μέσα από τον οποίο ένας οργανισμός δημιουργεί την επόμενη γενιά εξειδικευμένων εργαζομένων, managers και ηγετικών στελεχών.