Πόσες φορές έχετε ρωτήσει έναν υποψήφιο για τα ελαττώματά του και έχετε ακούσει για την τελειομανία; Παρόλο που η τελειομανία τείνει να προωθείται ως ένα όχι τόσο προβληματικό ελάττωμα, αφού φανερώνει ένα υψηλό αίσθημα ευθύνης και δέσμευσης, εν τέλει δεν είναι τόσο ανώδυνη στον εργασιακό χώρο, πρωτίστως για τον ίδιο τον εργαζόμενο, αλλά κατ’ επέκταση και για την ομάδα.
Υψηλές απαιτήσεις από τον ίδιο μας τον εαυτό, έντονη αυτοκριτική, φόβος της αποτυχίας και αδυναμία ανάληψης πρωτοβουλιών, αναβλητικότητα, στρες, ακόμα και burnout αποτελούν μόνο μερικούς τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται η τελειομανία στον χώρο εργασίας, επηρεάζοντας αρνητικά την καθημερινότητα του εργαζομένου. Σύμφωνα με την Forbes, έρευνα σε συνεργασία με το επιστημονικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Βόρειου Κολοράντο κατέδειξε ότι το 66% των εργασιακών χώρων δυσκολεύεται να διαχειριστεί την τελειομανία, ενώ το 86% των ερωτηθέντων συμμετεχόντων απάντησαν ότι η τελειομανία επηρεάζει τη δουλειά τους.
Δύο όψεις της τελειομανίας: Λειτουργική και δυσλειτουργική τελειομανία (ή τελειοθηρία)
Η τελειομανία εμφανίζεται με δυο διαφορετικές όψεις, τις οποίες πρέπει να διακρίνουμε: τη λειτουργική και τη δυσλειτουργική.
Η λειτουργική τελειομανία χαρακτηρίζεται από επιθυμία για επιτυχία, επιδίωξη της αριστείας, θέσπιση ρεαλιστικών στόχων1 και ταυτόχρονη ευελιξία για την αναδιαμόρφωση τους όταν γίνονται ανέφικτοι. Δηλαδή το τέλειο επιδιώκεται στο πλαίσιο ρεαλιστικών στόχων.2 Παράλληλα, στη λειτουργική τελειομανία ο εργαζόμενος, ενώ έχει προσπαθήσει να δώσει τον καλύτερο εαυτό του, αποδέχεται το οποιοδήποτε αποτέλεσμα και αποφεύγει να το συνδέσει με την προσωπική αξία του.
Αντιθέτως, η δυσλειτουργική τελειομανία χαρακτηρίζεται από θέσπιση υπερβολικά υψηλών standards, αξιολόγηση του εαυτού με βάση το αποτέλεσμα, καθώς και επιλεκτική προσοχή στα αρνητικά, αγνοώντας τα θετικά.3 Δηλαδή συνεπάγεται έντονη ματαίωση όταν ο εργαζόμενος δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στις μη ρεαλιστικές προσδοκίες του, φτάνοντας στο σημείο να κρίνει τον εαυτό του για όσα εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να φέρει, ενώ παραβλέπει την προσπάθεια και τα αποτελέσματα που πραγματικά πέτυχε.
Συνεπώς, ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στις δύο όψεις της τελειομανίας είναι πόσο ρεαλιστικοί και επιτεύξιμοι είναι οι στόχοι που τίθενται, καθώς και η αντίδραση του εργαζομένου όταν δεν καταφέρνει να τους πετύχει.
Τις περισσότερες φορές ενώ η τελειομανία ξεκινάει από την επιθυμία του εργαζομένου να τα πηγαίνει όσο το δυνατόν καλύτερα και να θέτει τον πήχη ψηλά για τον εαυτό του, καταλήγει σε ένα αδιάκοπο κυνήγι του άπιαστου τέλειου. Το ζήτημα είναι ότι η διαχωριστική γραμμή είναι οριακή και ένας εργαζόμενος είναι εύκολο να βρεθεί στην αντίπερα όχθη της δυσλειτουργικής τελειομανίας εξαιτίας του υπερβάλλοντος ζήλου για αριστεία.
Όταν η επιθυμία για επίτευξη στόχων μετατρέπεται σε εσωτερικευμένη ανάγκη για το άψογο, η ψυχική ευεξία στον εργασιακό χώρο δοκιμάζεται. Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος του εργοδότη στη διασφάλιση της ψυχικής υγείας των εργαζομένων σε έναν εργασιακό χώρο, ώστε η παραγωγικότητα να μπορεί να συνυπάρχει με την ανθρώπινη βιωσιμότητα.
Πώς μπορεί ένας οργανισμός να υποστηρίξει την ψυχική υγεία των εργαζομένων;
Η δομή της εταιρικής κουλτούρας επηρεάζει καταλυτικά τον τρόπο που οι εργαζόμενοι σκέφτονται, συμπεριφέρονται και αλληλοεπιδρούν καθημερινά, προωθώντας τις αξίες και το κλίμα του οργανισμού. Έτσι, το χτίσιμο μίας υγιούς εταιρικής κουλτούρας που προσεγγίζει τον εργαζόμενο ως άνθρωπο, πρωτίστως, και τον τοποθετεί στο επίκεντρο συμβάλει στην υποστήριξη της ψυχικής υγείας. Παρακάτω ακολουθούν μερικοί ενδεικτικοί τρόποι με τους οποίους ένας εργοδότης μπορεί να δείξει έμπρακτα ότι κατανοεί την αξία της φροντίδας των εργαζομένων και ότι ενδιαφέρεται για την υποστήριξη τους σε θέματα ψυχικής υγείας:
- Επενδύστε στην εκπαίδευση των managers πάνω σε θέματα ψυχικής υγείας
Η εκπαίδευση των managers σε θέματα ψυχικής υγείας είναι σημαντική, καθώς οι managers αποτελούν τον άμεσο συνδετικό κρίκο του εργοδότη με τους εργαζομένους και διαμορφώνουν την εργασιακή καθημερινότητα. Ένας εκπαιδευμένος και ευαισθητοποιημένος manager αναγνωρίζει τη σύνδεση μεταξύ ψυχικής ευεξίας του εργαζομένου και παραγωγικότητας για την εταιρία και υιοθετεί αντίστοιχες πρακτικές για τη διαχείριση της ομάδας του. Παράλληλα, είναι σε θέση να εντοπίζει σημάδια burnout ή στρες, να παρέχει υποστήριξη και να αναδιαμορφώνει το πλάνο και τον καταμερισμό εργασίας για να διευκολύνει τον εργαζόμενο. Κατά αυτόν τον τρόπο, διατηρεί το επίπεδο της παραγωγικότητας της ομάδας και μειώνει τα ποσοστά απουσίας από την εργασία ή turnover, ενώ παράλληλα ενισχύει την αφοσίωση του εργαζομένου και διαμορφώνει ένα κλίμα ασφάλειας και γνήσιου ενδιαφέροντος.
Για αυτόν τον λόγο, η διεξαγωγή trainings στους managers από έμπειρους επαγγελματίες ψυχικής υγείας καθίσταται απαραίτητη. Το περιεχόμενο των trainings μπορεί να αφορά ενότητες όπως, ενδεικτικά, αναγνώριση σημαδιών burnout/στρες, καλλιέργεια επικοινωνιακών δεξιοτήτων/ενσυναίσθησης/ενεργητικής ακρόασης, διαμόρφωση θετικού κλίματος στον χώρο εργασίας και διαχείριση κρίσεων.
- Καλλιεργήστε κλίμα ανοιχτής και ειλικρινούς επικοινωνίας
Η καλή επικοινωνία με τον οργανισμό βοηθάει τον εργαζόμενο που αντιμετωπίζει ψυχολογικές δυσκολίες να μοιραστεί την εμπειρία του στην εργασιακή του καθημερινότητα, ώστε να βρεθούν λύσεις που προωθούν τη μέγιστη δυνατή λειτουργικότητα. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητη η εδραίωση ενός κλίματος ανοιχτής και ειλικρινούς επικοινωνίας, ώστε ο εργαζόμενος να αισθανθεί ασφάλεια να μιλήσει, να ζητήσει υποστήριξη και να ακουστεί, χωρίς φόβο υποτίμησης ή κρίσης. Σημειώνουμε ότι η συζήτηση αυτή πρέπει να συνοδεύεται από έμπρακτη υποστήριξη του εργοδότη με προτάσεις και λύσεις που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα του εργαζομένου (π.χ. ρύθμιση του φόρτου εργασίας όταν κάποιος τελεί υπό συνθήκες έντονης πίεσης ή ευέλικτο ωράριο).
- Επαναπροσδιορίστε την επιτυχία
Το κυνήγι της τελειότητας εξουθενώνει ψυχολογικά τους εργαζόμενους και τους εμποδίζει να απολαμβάνουν τους καρπούς της προσπάθειάς τους. Όταν το εταιρικό περιβάλλον ενθαρρύνει την αναζήτηση της τελειότητας με κάθε μέσο, αλλιώς η εργασία δεν έχει σημασία, η ψυχική υγεία υπονομεύεται σημαντικά. Έτσι, είναι κρίσιμος ο επαναπροσδιορισμός των κριτηρίων της επιτυχίας από την ίδια την εταιρία, αποφεύγοντας την ταύτιση της με την τελειότητα και το άψογο αποτέλεσμα και επιβραβεύοντας την προσπάθεια και την πρόοδο.
Άλλωστε δεν υπάρχει νόημα να ταυτίζεται η επιτυχία με την τελειότητα, καθώς κάθε φορά το τέλειο μπορεί να σημαίνει κάτι όλο και πιο μεγάλο, όλο και πιο ακατόρθωτο, οδηγώντας τον εργαζόμενο σε έναν φαύλο κύκλο μη ρεαλιστικών στόχων και αντίστοιχα υπεράνθρωπης προσπάθειας για να τους κατακτήσει.
- Ενθαρρύνετε την επίτευξη ρεαλιστικών στόχων
Ένας ακόμη τρόπος για να υποστηρίξετε την ψυχική υγεία των εργαζομένων είναι η ενθάρρυνση επιτεύξιμων στόχων. Θέτοντας ρεαλιστικούς στόχους και αποφεύγοντας τις υπερβολικές απαιτήσεις για τον εαυτό τους , οι εργαζόμενοι κάνουν καλύτερη διαχείριση χρόνου, απολαμβάνουν περισσότερο την εργασία τους και διατηρούν χαμηλότερα επίπεδα άγχους. Ο οργανισμός μπορεί να παρέχει την υποστήριξη του σε αυτό το στάδιο προωθώντας πρακτικές όπως ο καθορισμός στόχων μαζί με τους εργαζομένους, η διάσπαση ενός στόχου σε μικρότερους και η αναδιαμόρφωση των στόχων ανάλογα με τις συνθήκες. Κατά αυτόν τον τρόπο, αποφεύγεται η τελειομανία και προάγεται η μακροπρόθεσμη ψυχική ανθεκτικότητα των εργαζομένων.
- Διευκολύνετε την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας
Το υψηλό κόστος πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας λειτουργεί συχνά αποτρεπτικά για πολλούς εργαζόμενους, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να αναζητήσουν την απαραίτητη υποστήριξη για τη διαχείριση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν. Ένας οργανισμός μπορεί να συνδράμει τους εργαζομένους του αναπτύσσοντας συνεργασίες με επαγγελματίες ψυχικής υγείας και παρέχοντας πρόσβαση σε συμβουλευτικές υπηρεσίες εντός ή εκτός του χώρου εργασίας. Παράλληλα, η αναδιαμόρφωση των benefits, με πρόβλεψη οικονομικής κάλυψης για ατομικές συνεδρίες ή συνεδρίες ομαδικής υποστήριξης μπορεί να συμβάλει στην αποφόρτιση των εργαζομένων καθώς και στη λειτουργικότητα των ομάδων.
- Υιοθετήστε πολιτικές για την πρόληψη και τη διαχείριση περιστατικών βίας και παρενόχλησης στους χώρους εργασίας
Τα περιστατικά κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο αναμφίβολα επηρεάζουν την ψυχική ισορροπία των εργαζομένων. Το γεγονός αυτό καθιστά αναγκαία την εφαρμογή πολιτικών πρόληψης και αποτελεσματικής διαχείρισης τέτοιων συμβάντων, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο αποδοκιμάζονται οι κακοποιητικές συμπεριφορές και, παράλληλα, μειώνεται το άγχος και ο φόβος που επιβαρύνουν την ψυχική υγεία των εργαζομένων.
- Δώστε περιθώριο ευελιξίας στους εργαζομένους
Η ανάγκη ανταπόκρισης στους ρόλους τόσο της επαγγελματικής όσο και της προσωπικής/οικογενειακής ζωής επιβαρύνει συχνά με πρόσθετο άγχος τους εργαζόμενους. Η διατήρηση ενός περιθωρίου ευελιξίας από τον εργοδότη αποτελεί κλειδί, καθώς η αυτονομία επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση του χρόνου και την προσαρμογή του προγράμματος στις προσωπικές ανάγκες των εργαζομένων, ώστε να διατηρήσουν την παραγωγικότητά τους αλλά και την ψυχική τους ισορροπία.
Ενδεικτικά προτείνονται τα ευέλικτα ωράρια προσέλευσης και αποχώρησης (π.χ. ο εργαζόμενος να προσέλθει είτε στις 9 π.μ. είτε στις 10 π.μ. στους χώρους της εταιρίας και να φύγει είτε στις 5 μ.μ. είτε στις 6 μ.μ., αντίστοιχα, ανάλογα με το πρόγραμμά του και κατόπιν συνεννόησης), το υβριδικό μοντέλο, ο σεβασμός του δικαιώματος αποσύνδεσης εκτός ωραρίου, ειδικά για τους τηλεργαζόμενους, και τέλος η χορήγηση αδειών σε περιόδους κρίσεων π.χ. ζητήματα υγείας, έκτακτες περιστάσεις.
Καταληκτικά, το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι καλούνται να περάσουν καθημερινά ένα μεγάλο μέρος της ημέρας τους στον εργασιακό τους χώρο καθιστά αναγκαία τη διαμόρφωση μιας υγιούς εταιρικής κουλτούρας. Σημαντικά σημεία αυτής της κουλτούρας θα πρέπει να είναι, πέραν της παραγωγικότητας, ο σεβασμός στον εργαζόμενο ως άνθρωπο, η υποστήριξη της ψυχικής υγείας και η εδραίωση ενός υποστηρικτικού και ανοικτού κλίματος. Άλλωστε υγιείς εργαζόμενοι, υγιής επιχείρηση: η ψυχική ισορροπία είναι η βάση κάθε προόδου.
- Μάριος Παγκράτης, “Τελειοθηρία. Κυνηγώντας το ανέφικτο”, Διαθέσιμο στο https://mariospagkratis.gr/teleiothiria-kynigontas-to-anefikto/
↩︎ - Αθανασία Μαυροειδή, “Τελειοθηρία: αρνητικό ή θετικό χαρακτηριστικό;”, Διαθέσιμο στο https://mavroeidi psychologos.gr/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1/%CF%84%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%B1%CF%81%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%AE %CE%B8%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%87%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BA%CF%84/
↩︎ - Αριστέα Λιάκου, “Κλινική Τελειοθηρία: Τί είναι, ποιες συνέπειες έχει και πώς αντιμετωπίζεται”, Διαθέσιμο στο https://www.psychology.gr/obsessive-compulsing-disorder/2984-kliniki-teleiothiria.html ↩︎
