Περίληψη
Η μελέτη εξετάζει τα χαρακτηριστικά των ομάδων υψηλής απόδοσης, εστιάζοντας στη σημασία της καινοτομίας και της ομαδικής δυναμικής σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η δημιουργία τέτοιων ομάδων είναι δύσκολη και απαιτεί χρόνο, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό αυτών τελικά τα καταφέρνει. Μέσα από διαχρονική έρευνα δράσης, αναδεικνύονται δέκα βασικές ιδιότητες που ενισχύουν την απόδοση, όπως η σαφής στοχοθεσία, η εμπιστοσύνη και η αποτελεσματική επικοινωνία. Η πρόοδος αξιολογήθηκε με ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους, ενώ τονίζεται η ανάγκη προσαρμογής των παρεμβάσεων στις ανάγκες κάθε ομάδας και η χρήση KPIs για αντικειμενική αξιολόγηση. Η πανδημία ανέδειξε προκλήσεις στην επικοινωνία και τον συντονισμό, επισημαίνοντας την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα στην απομακρυσμένη εργασία.
Keywords: high-performing teams, innovative high-performing teams, team building; facilitation, change.
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Η έρευνα σχετικά με το τι κάνει τις ομάδες παραγωγικές έχει ξεκινήσει εδώ και χρόνια, ήδη από το 1930 με τον Kurt Lewin. Σήμερα, η καινοτομία αποτελεί το κλειδί της επιτυχίας μιας ομάδας, σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις ομάδες υψηλής απόδοσης και τα χαρακτηριστικά τους, αντλώντας πληροφορίες από καινοτόμες ομάδες.
Τα ερευνητικά ερωτήματα είναι: ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά των ομάδων υψηλής απόδοσης και πώς βοηθάμε τις ομάδες να εξελιχθούν σε υψηλής απόδοσης;
Οι ομάδες υψηλής απόδοσης είναι πάρα πολύ σημαντικές για την επιτυχία ενός οργανισμού, ωστόσο είναι και πολύ δύσκολο να δημιουργηθούν στον συνεχώς μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό κόσμο. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα χρειάζονται 6-8 μήνες για να γίνει μια ομάδα υψηλής απόδοσης, αλλά μόνο το 15% τα καταφέρνει. Οι περισσότερες ομάδες αντιμετωπίζουν προβλήματα, ειδικά οι ετερογενείς, παρόλο που αυτές είναι πιο σημαντικές για την καινοτομία.
Η ομαδική εργασία μπορεί να ενισχύσει την καινοτομία και την απόδοση, παράλληλα όμως και το άγχος, τις συγκρούσεις και τα προβλήματα συντονισμού, προκλήσεις οι οποίες πάντα υπήρχαν στις ομάδες. Η αλληλεπίδραση των μελών της ομάδας επηρεάζει την απόδοσή της προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο, διαδικασία που ονομάζεται “ομαδική δυναμική”. Πάνω σε αυτό, η εκπαίδευση φαίνεται να βελτιώνει την ομαδικότητα, ωστόσο λείπουν καλές πρακτικές για τις διεπιστημονικές ομάδες. Καθώς οι ομάδες πλέον αλλάζουν συνεχώς (ψηφιακές, διασκορπισμένες κ.α.) η επιτυχία τους εξαρτάται από βασικούς παράγοντες τους οποίους εαν κατανοήσουν και να εφαρμόσουν οι μάνατζερ μπορούν να πετύχουν υψηλές αποδόσεις.
Θεωρητικό υπόβαθρο – Αποτελεσματικές ομάδες υψηλής απόδοσης
Στον εργασιακό χώρο υπάρχουν διάφορα είδη ομάδων και η ομαδική εργασία είναι θεμελιώδης για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Ο Jones ορίζει την ομάδα ως σύνολο ατόμων με απαραίτητες δεξιότητες που δίνουν ανατροφοδότηση και συνεργάζονται για την επίτευξη κοινών στόχων. Οι αυτοκατευθυνόμενες ομάδες του Lewin (υψηλής απόδοσης, αυτοδιαχειριζόμενες κ.λπ.) δημιουργήθηκαν για ευελιξία, ταχεία καινοτομία και οικονομία. Οι ομάδες αυτές υψηλής απόδοσης αποτελούνται από άτομα, συνήθως 6-10, με εξειδίκευση και συμπληρωματικές δεξιότητες, με σκοπό την υπερπήδηση των εμποδίων και την επίτευξη εξαιρετικών αποτελεσμάτων.
Η απόδοση της ομάδας εξαρτάται από το τι κάνει η ομάδα αλλά και από τα αποτελέσματά της, τόσο συμπεριφορικά όσο και με τον παραδοσιακό τρόπο μέτρησης αποτελεσμάτων. Ως προς το συμπεριφορικό κομμάτι, αυτό αναφέρεται στην επικοινωνία, στη συνεργασία, στις κοινές στάσεις κλπ., ενώ το παραδοσιακό κομμάτι αναφέρεται στα μετρήσιμα αποτελέσματα της ομάδας με βάση τους στόχους της. Η αποτελεσματικότητα της ομάδας εξαρτάται και από τους δύο παράγοντες, και όχι μόνο από τα αποτελέσματα αυτά καθεαυτά. Έτσι η αποτελεσματική συνεργασία οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα απ’ ότι ο καθένας ατομικά μπορεί να πετύχει.
Η αποτελεσματικότητα μιας ομάδας εξαρτάται από τρεις διαστάσεις: (Α) την παραγωγικότητα της ομάδας (ποιότητα, ποσότητα, έγκαιρη παράδοση), (Β) τις κοινωνικές διαδικασίες που ενισχύουν τη μελλοντική συνεργασία των μελών (διομαδική δυναμική, κοινές γνωστικές ικανότητες και μαθησιακές εμπειρίες), και (Γ) τη θετική συμβολή της ομαδικής εμπειρίας στην μάθηση και την επαγγελματική ανάπτυξη των μελών.
Διάφοροι ερευνητές προτείνουν διαφορετικά χαρακτηριστικά για την αποτελεσματική ομάδα. Για παράδειγμα, κάποιοι εστιάζουν στη στοχοθεσία και την επικοινωνία, ενώ άλλοι σε συνθήκες όπως η κατεύθυνση και το υποστηρικτικό πλαίσιο.
Η συμφωνία στους ρόλους και η κοινή αντίληψη βοηθούν την ομάδα να εργάζεται προς την ίδια κατεύθυνση και να προσαρμόζεται στις αλλαγές. Ο συντονισμός μειώνει τις αβεβαιότητες και εξαλείφει την περιττή εργασία. Η ηγεσία και η σύνθεση της ομάδας επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα, ανάλογα με την πολυπλοκότητα της εργασίας και την αλληλεξάρτηση των μελών. Η ποικιλομορφία σχετική με το αντικείμενο της εργασίας είναι σημαντική.
Η απόδοση των ομάδων επηρεάζεται από τα πρότυπα επικοινωνίας που δημιουργούνται, τη συνεργασία, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας (ευγένεια, ευσυνειδησία, κ.λπ.), τη δημιουργικότητα, τις διαπροσωπικές δεξιότητες και το συναισθηματικό κλίμα (τα συναισθήματα μεταδίδονται μέσα στην ομάδα).
Σημαντική είναι η διεπιστημονικότητα των ομάδων, καθώς έτσι εξασφαλίζεται πολύπλευρη ματιά των ζητημάτων αλλά και η βαθύτερη ανάλυση και πληρέστερη λήψη αποφάσεων μέσα και από τις συγκρούσεις που προκύπτουν. Η επιτυχία βασίζεται στη συνεργασία, τη δέσμευση, την αίσθηση ιδιοκτησίας (επιθυμία για αλλαγή, που απαιτεί ενδυνάμωση, θετικό κλίμα και στοχοθεσία) και τον αμοιβαίο σεβασμό. Η εμπιστοσύνη είναι θεμέλιο για συνεργασία, βελτιώνει την απόδοση, την επικοινωνία, την αφοσίωση και την ανταλλαγή πληροφοριών. Η φιλία και η γνώση (του ενός για τον άλλον) μεταξύ των μελών, ενισχύουν την εμπιστοσύνη και την αποτελεσματικότητα.
Μέθοδος και σχεδιασμός έρευνας – διαχρονική μελέτη δράσης
Στον σχεδιασμό αυτής της διαχρονικής μελέτης (2019-2021, εν μέσω πανδημίας), εφαρμόστηκε μια προσέγγιση έρευνας δράσης για να διερευνηθούν οι ιδιότητες των ομάδων υψηλής απόδοσης. Μέσα από επτά ομαδικές συναντήσεις, συνεντεύξεις και ανάλυση δεδομένων, η μελέτη στόχευε να κατανοήσει τις προκλήσεις και να εφαρμόσει παρεμβάσεις βασισμένες σε βιβλιογραφική ανασκόπηση, με σκοπό 1) την επίτευξη στόχων & τους σαφείς ρόλους, 2) την ομαδική αλληλεπίδραση & συνεργασία, 3) και το θετικό εργασιακό περιβάλλον, μέσα από την καλλιέργεια των παρακάτω 10 ιδιοτήτων των ομάδων υψηλής απόδοσης:
- Στόχοι: Σαφής προσανατολισμός και κοινοί στόχοι
- Εξειδίκευση: Αξιοποίηση των διαφορετικών δεξιοτήτων
- Δράση: Συλλογική δράση προς τα έξω
- Επικοινωνία: Αποτελεσματική και υποστηρικτική επικοινωνία
- Κανόνες: Σαφείς κανόνες και λογοδοσία
- Διαφορετικότητα: Αξία στη διαφορετικότητα
- Ανοιχτότητα: Ανοιχτότητα σε απόψεις και συναισθήματα.
- Συγκρούσεις: Καλή διαχείριση συγκρούσεων
- Εμπιστοσύνη: Εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών
- Δέσμευση: Συνεργατική δέσμευση στους κανόνες
Η πρόοδος αξιολογήθηκε μέσω ποσοτικών και ποιοτικών μεθόδων (π.χ. ερωτηματολόγια και συνεντεύξεις), με έμφαση στην ευαισθητοποίηση των μελών και στην προσαρμογή των παρεμβάσεων στις ανάγκες της ομάδας.
Συζήτηση
- Η μελέτη έδειξε πρόοδο στην επίτευξη στόχων, την ομαδική συνεργασία και το εργασιακό περιβάλλον.
- Η πρόοδος συνδέεται με την ενίσχυση των 10 ιδιοτήτων των ομάδων υψηλής απόδοσης.
- Οι παρεμβάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε ομάδας και οργανισμού.
- Απαιτείται αντικειμενική αξιολόγηση με KPIs, πέρα από τις υποκειμενικές αξιολογήσεις.
- Η διευκόλυνση, μέσω ενός συντονιστή, ήταν κρίσιμη για την επιτυχία, ενισχύοντας την επικοινωνία, τη συνεργασία και την επίτευξη στόχων.
- Η απόδοση επηρεάζεται από την αλληλεπίδραση παραγόντων όπως η αυτογνωσία, η εμπιστοσύνη και οι εξωτερικές συνθήκες.
- Η πανδημία (2019-2021) επιβράδυνε τις συναντήσεις και την πρόοδο, καθώς τα μέλη έχασαν την εστίασή τους. Η μειωμένη δια ζώσης επαφή περιόρισε την αποτελεσματική επικοινωνία και τον συντονισμό. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για τις επιπτώσεις της απομακρυσμένης εργασίας στην απόδοση των ομάδων.
- Μάθηση μέσω δράσης & Team building: Αποτελεσματικές μέθοδοι για τη συνεχή βελτίωση των ομάδων.
Συμπερασματικά, η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία των ομάδων υψηλής απόδοσης και αναδεικνύει τα βασικά χαρακτηριστικά που τις διέπουν. Η βελτίωση της απόδοσης απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει την καλλιέργεια των 10 ιδιοτήτων, την προσαρμογή των παρεμβάσεων στις ανάγκες κάθε ομάδας, την ενίσχυση της διευκόλυνσης των ομάδων και την αντικειμενική αξιολόγηση με KPIs. Η μελέτη αναγνωρίζει επίσης την επίδραση εξωτερικών παραγόντων, όπως η πανδημία, και την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις της απομακρυσμένης εργασίας.
