Περίληψη
Ο αυξημένος ανταγωνισμός μεταξύ των οργανισμών επιβάλλει υψηλά πρότυπα μεταξύ των εργαζόμενων. Ωστόσο η παρούσα έρευνα εξετάζει το κατά πόσο η επίδειξη τελειομανίας μαζί με την έκφραση θυμού του ηγέτη απειλεί την ψυχολογική ασφάλεια των εργαζόμενων κι έτσι τη δημιουργική προσπάθεια και απόδοσή τους. Στην παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκαν 3 μελέτες με σκοπό να εξεταστεί το παραπάνω ερώτημα. Φάνηκε τελικά ότι η έκφραση θυμού των ηγετών επιδεινώνει και τον αντίκτυπο της τελειομανίας τους με αποτέλεσμα όντως να επηρεάζεται το κλίμα ψυχολογικής ασφάλειας αλλά και η δημιουργικότητα των εργαζόμενων.
Λέξεις κλειδιά: anger expression, creativity, emotion as social information, interpersonal effects, perfectionism, psychological safety
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Εξαιτίας και του εξαιρετικά ανταγωνιστικού οικονομικού πεδίου, η τελειομανία ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας βρίσκεται σε άνοδο στους οργανισμούς. Αυτό σημαίνει υψηλές προσδοκίες και πρότυπα και χαμηλή ανοχή στα λάθη. Το ερευνητικό ενδιαφέρον στρέφεται προς τις επιπτώσεις της τελειομανίας στον εργασιακό χώρο, καθώς μέχρι τώρα η έρευνα έχει επικεντρωθεί στις επιπτώσεις της στο ίδιο το άτομο, ενδοπροσωπικά. Ωστόσο, με τον τρόπο αυτό παραβλέπεται η πιθανή διαπροσωπική της επίδραση, δηλαδή ο αντίκτυπος της τελειομανίας στους άλλους, και μάλιστα μέσα στο εργασιακό πλαίσιο.
Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να εξετάσει τον αντίκτυπο της τελειομανίας του ηγέτη στους εργαζόμενους, δηλαδή την διαπροσωπική πτυχή της, στο χώρο εργασίας. Αρχικά οι ηγέτες αξιολογούν τις επιδόσεις των εργαζόμενων και έχει βρεθεί πως η προσωπικότητα του ηγέτη επηρεάζει την εργασιακή εμπειρία των ακόλουθων. Δεύτερον η τελειομανία περιλαμβάνει και μια διαπροσωπική διάσταση που σημαίνει ότι οι τελειομανείς περιμένουν και από τους άλλους να είναι τέτοιοι, το ίδιο ισχύει και για τη σχέση ηγέτη – ακόλουθου.
Έχει φανεί πως η τελειομανία του ηγέτη μπορεί να επηρεάσει τη δημιουργικότητα των υπαλλήλων, δηλαδή την παραγωγή νέων και χρήσιμων ιδεών σχετικά με τις διαδικασίες και τα προϊόντα του οργανισμού. Τα επίπεδα της δημιουργικότητας εξαρτώνται από το εργασιακό τους περιβάλλον. Έτσι, πρόσφατες έρευνες έδειξαν πως η τελειομανία του ηγέτη μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα δημιουργικότητας των ακολούθων, μέσω της αύξησης της δέσμευσής τους στην εργασία, με την προϋπόθεση ότι τα επίπεδα τελειομανίας δεν είναι πολύ υψηλά και ότι οι εργαζόμενοι δεν πιστεύουν ότι η συμπεριφορά τους εξαρτάται από εξωτερικές δυνάμεις. Συνεπώς, η αυξημένη δέσμευση οδηγεί σε παρακίνηση για μάθηση και δημιουργικότητα.
Ακόμα, άλλη έρευνα προτείνει πως και ο θυμός του ηγέτη μπορεί να αυξήσει τη δημιουργικότητα των ακολούθων, καθώς αυτοί προσπαθούν να κατανοήσουν τις προθέσεις του. Επίσης, ο θυμός του ηγέτη τους κινητοποιεί να αυξήσουν την εργασιακή τους προσπάθεια κι έτσι την απόδοσή τους.
Φυσικά, σκοπός των συγγραφέων δεν είναι να εξισώσουν τον τελειομανή ηγέτη με έναν ηγέτη που απλά προωθεί τη δημιουργικότητα στην ομάδα του. Οι δύο αυτοί τύποι ηγέτη διαφέρουν μεταξύ τους. Η επίτευξη δημιουργικών στόχων απαιτεί εσωτερική δέσμευση την οποία ευνοεί ένα υποστηρικτικό εργασιακό περιβάλλον και κομμάτι αυτής αποτελούν αναπόφευκτα και τα λάθη. Αντίθετα, οι τελειομανείς ηγέτες ενδέχεται να μην μπορούν να δημιουργήσουν αυτό το ασφαλές περιβάλλον που προωθεί τη δημιουργικότητα εξαιτίας της αυστηρότητάς τους και της μη ανοχής στα λάθη. Επομένως η καλλιέργεια ασφαλούς ψυχολογικού εργασιακού κλίματος είναι πολύ σημαντική προϋπόθεση στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας.
Συχνά, όταν οι ηγέτες προωθούν τη δημιουργικότητα εκφράζουν και συναισθήματα, μεταξύ άλλων ο θυμός, με σκοπό την κινητοποίηση ή τη νουθεσία των εργαζόμενων. Ναι μεν ο θυμός συχνά κινητοποιεί τους εργαζόμενους, όπως προαναφέρθηκε, ωστόσο συχνά φέρνει και τα αντίθετα αποτελέσματα καθώς δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα στους οπαδούς. Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που ένας τελειομανής ηγέτης εκφράσει θυμό;
Οι ερευνητές της παρούσας μελέτης θέλουν να εξετάσουν τη διαπροσωπική διάσταση της τελειομανίας και της έκφρασης θύμου του ηγέτη, καθώς και τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση και πως αυτές εμποδίζουν τη δημιουργικότητα των εργαζόμενων. Κι αυτό γιατί η τελειομανία υποσκάπτει την ψυχολογική ασφάλεια κι έτσι εμποδίζεται η έκφραση της δημιουργικότητας. Μάλιστα οι συγγραφείς υποθέτουν πως σε αυτή τη σχέση η έκφραση θυμού του τελειομανούς ηγέτη θα εντείνει την επίδραση, καθώς αυτός μπορεί να εκληφθεί ως απειλητικός ή αδικαιολόγητος.
Βιβλιογραφική συνεισφορά της παρούσας έρευνας
:
- Πως η τελειομανία του ηγέτη μπορεί να επιδράσει στην προσπάθεια και στην απόδοση των υπαλλήλων καθώς και στη δημιουργικότητά τους, και να καθορίσει το διαπροσωπικό περιβάλλον των οργανισμών αλλά και στοιχεία των εργαζόμενων.
- Γίνεται η πλαισίωση του όρου της τελειομανίας ως ανάγκη για αποδοχή και αδυναμία βίωσης ικανοποίησης από τους ηγέτες. Το γεγονός αυτό πλήττει την ψυχολογική ασφάλεια στο χώρο εργασίας.
- Εξερευνάται η αντίδραση των εργαζόμενων στην έκφραση θυμού του ηγέτη και μάλιστα στον συνδυασμό τελειομανή ηγέτη και έκφρασης θυμού, κατάσταση η οποία επηρεάζει την ψυχολογική ασφάλεια και την έκφραση δημιουργικότητας των εργαζόμενων.
Θεωρία και Υποθέσεις
Τελειομανία του ηγέτη, ψυχολογική ασφάλεια και δημιουργικότητα εργαζόμενων
Αναφέρονται 3 είδη τελειομανίας: α) τελειομανία προσανατολισμένη στον εαυτό: ο ηγέτης θέλει ο ίδιος να είναι τέλειος και είναι αυστηρός με τον εαυτό του β) κοινωνικά προδιαγεγραμμένη τελειομανία: ο ηγέτης προσπαθεί να δείξει τέλειος ώστε να ανταποκριθεί στα κοινωνικά πρότυπα και γ) τελειομανία προσανατολισμένη στους άλλους: ο ηγέτης περιμένει από τους άλλους να είναι τέλειοι.
Η παρούσα έρευνα μελετά τη διαπροσωπική επίδραση των ηγετών με τελειομανία προσανατολισμένη προς τους άλλους. Τέτοιοι ηγέτες δεν είναι ανεκτικοί στα λάθη των υπαλλήλων και υποσκάπτουν την ψυχολογική ασφάλεια στο χώρο εργασίας. Γενικά τα άτομα με υψηλή τελειομανία προσανατολισμένη προς τους άλλους τείνουν να είναι κυριαρχικά και να δημιουργούν φόβο στους άλλους. Ακόμα, το χαρακτηριστικό αυτό, σχετίζεται θετικά με το επιθετικό χιούμορ και την απροθυμία όσων το έχουν να προσαρμόσουν τη διαπροσωπική τους συμπεριφορά καταλλήλως. Επομένως, τέτοιοι ηγέτες μπορεί να δημιουργήσουν κλίμα που δεν προωθεί τη δημιουργικότητα.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία οι αντιλήψεις των εργαζόμενων για το διαπροσωπικό εργασιακό τους περιβάλλον επηρεάζονται από τις αντιλήψεις των ηγετών τους. Με τον τρόπο αυτό, η μη ανοχή στα λάθη των ηγετών δημιουργεί την αίσθηση ψυχολογικής ανασφάλειας στο χώρο εργασίας (ψυχολογική ασφάλεια: να νιώθω άνετα να πάρω πρωτοβουλίες, να μην φοβάμαι για τυχόν λάθη). Συνεπώς παρεμποδίζεται και η δημιουργικότητα των εργαζόμενων.
Η έρευνα εξετάζει την επίδραση της τελειομανίας των ηγετών προσανατολισμένης προς τους άλλους στη δημιουργικότητα των εργαζόμενων, τόσο υποκειμενικά (μέσω αυτοαξιολόγησης) όσο και αντικειμενικά (μέσω αξιολόγησης από τους ηγέτες). Μάλιστα, φαίνεται πως η δημιουργική επίδοση σχετίζεται με τη δημιουργική προσπάθεια καθώς άτομα που εμπλέκονται με αυτήν έχουν αυξημένο κίνητρο δημιουργικότητας, παρακάμπτοντας τυχόν δυσκολίες και εμπόδια. Έτσι το κίνητρο και η επιμονή οδηγούν σε δημιουργικά αποτελέσματα.
Υπόθεση 1: Η τελειομανία του ηγέτη προσανατολισμένη στους άλλους, σχετίζεται αρνητικά με τις δημιουργικές επιδόσεις των εργαζόμενων μέσω της σειριακής διαμεσολαβητικής επίδρασης των αντιλήψεων των εργαζομένων για μειωμένη ψυχολογική ασφάλεια και της μειωμένης δημιουργικής προσπάθειας, αντίστοιχα.
Αλληλεπίδραση μεταξύ της τελειομανίας προσανατολισμένη στους άλλους και της έκφρασης θυμού των ηγετών
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η σχέση της Υπόθεσης 1 ισχυροποιείται όταν οι τελειομανείς ηγέτες εκφράζουν θυμό. Ερευνητικά δεδομένα τονίζουν τον αρνητικό αντίκτυπο της έκφρασης θυμού των ηγετών στον εργασιακό χώρο. Ωστόσο, σύμφωνα με το μοντέλο EASI (Emotions As Social Information Model – Συναισθήματα ως Κοινωνικές Πληροφορίες) ο θυμός διαχωρίζεται από την επιθετικότητα, η οποία έχει πάντα επιζήμια αποτελέσματα, ενώ ο θυμός όχι. Το μοντέλο EASI (Van Kleef, 2009) υποστηρίζει ότι οι συναισθηματικές εκφράσεις μπορούν να επηρεάσουν την κοινωνική αλληλεπίδραση μέσω της λογικής και συναισθηματικής οδού.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μέσω της λογικής οδού, ο θυμός του ηγέτη εκλαμβάνεται ως πληροφορία σχετικά με την ικανοποίηση του ηγέτη από τη δουλειά των εργαζόμενων και με αυτό τον τρόπο οι τελευταίοι μπορούν να προβούν σε αλλαγές, αν το θεωρούν σκόπιμο. Αντίθετα, μέσω της συναισθηματικής οδού οι εργαζόμενοι αντιδρούν πιο αυτόματα και συναισθηματικά στο θυμό του ηγέτη με αποτέλεσμα να δημιουργούνται δυσάρεστα συναισθήματα και εν τέλει ο θυμός να μην έχει θετικές επιπτώσεις. Περεταίρω έρευνα προερχόμενη από την εν λόγω θεωρία, αποκαλύπτει χαρακτηριστικά των ηγετών που μπορεί να επηρεάσουν την αντίδραση των εργαζόμενων στο θυμό των ηγετών. Αν οι ηγέτες θεωρούνται καταχρηστικοί, οι υπάλληλοι είναι λιγότερο πιθανό να αναλύσουν τον θυμό με τρόπο που θα τους βοηθήσει να βελτιώσουν την εργασία τους.
Αντιστοίχως λοιπόν προτείνεται πως όταν οι ηγέτες με υψηλή τελειομανία προσανατολισμένη στους άλλους εκφράσουν το θυμό τους τότε οι εργαζόμενοι θα αντιδράσουν συναισθηματικά και όχι λογικά και θα νιώσουν ότι δεν υπάρχει ψυχολογική ασφάλεια. Συνεπώς, η τελειομανία και ο θυμός του ηγέτη ενισχύουν τον αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχολογική ασφάλεια των υπαλλήλων, κάνοντάς τους να επικεντρώνονται περισσότερο στην αποφυγή του θυμού του ηγέτη παρά στη δημιουργικότητα, με αποτέλεσμα να μειώνεται η δημιουργική τους απόδοση.
Υπόθεση 2: Η αντίληψη των εργαζόμενων για την έκφραση θυμού του ηγέτη τους, επιδεινώνει την έμμεση αρνητική επίδραση της τελειομανίας προσανατολισμένης στους άλλους των ηγετών, στη δική τους δημιουργική απόδοση μέσω της μείωσης των αντιλήψεών τους για τη ψυχολογική ασφάλεια και τη δημιουργική προσπάθεια.
Μελέτες
Μελέτη 1
Ζητήθηκε από τους 229 εργαζόμενους ενήλικους συμμετέχοντες που διαμένουν στις ΗΠΑ, να ανακαλέσουν μια αλληλεπίδραση με έναν ηγέτη με υψηλή/χαμηλή τελειομανία προσανατολισμένη στους άλλους που εξέφρασε θυμό ή ουδέτερα συναισθήματα. Χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς.
Τα αποτελέσματα μπορούν να υποστηρίξουν και τις 2 υποθέσεις. Η υψηλή τελειομανία του ηγέτη προσανατολισμένη στους άλλους μειώνει την ψυχολογική ασφάλεια κι έτσι τη δημιουργική προσπάθεια και απόδοση (υπόθεση 1). Ο θυμός του ηγέτη ρυθμίζει τη σχέση έτσι ώστε η έμμεση αρνητική σχέση μεταξύ της τελειομανίας του ηγέτη και της δημιουργικότητας των εργαζόμενων είναι σημαντική μόνο όταν ο ηγέτης θεωρείται από τους εργαζόμενους ότι εκφράζει θυμό προς αυτούς (υπόθεση 2).
Μελέτη 2
Έγινε πειραματική μελέτη σε εργαστήριο (οι συνθήκες καθορίζονται από τον ερευνητή), όπου οι ερευνητές χειρίστηκαν την τελειομανία και την έκφραση θυμού του ηγέτη για να εξετάσουν τις αιτιακές και σειριακές επιδράσεις στην ψυχολογική ασφάλεια και στη δημιουργικότητα (δημιουργική προσπάθεια και απόδοση). Έλαβαν μέρος 119 συμμετέχοντες προπτυχιακοί φοιτητές διοίκησης επιχειρήσεων και ψυχολογίας από τις Φιλιππίνες. Τα χαρακτηριστικά και οι ρόλοι (ηγέτης-ακόλουθος και χαρακτηριστικά ηγέτη) δόθηκαν από τους πειραματιστές στους συμμετέχοντες τυχαία, ώστε να μελετήσουν την επίδρασή τους στις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις. Χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς αλλά και εξωτερική αξιολόγηση από τρίτο.
Τα αποτελέσματα ήταν ίδια με αυτά της μελέτης 1. Διαπιστώθηκε ότι η τελειομανία του ηγέτη προσανατολισμένη στους άλλους, επηρεάζει τη δημιουργική απόδοση των εργαζόμενων μέσω της ψυχολογικής ασφάλειας, και τη δημιουργική προσπάθεια, και αυτή η αρνητική επίδραση ενισχύεται όταν οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονται ότι ο ηγέτης εκφράζει υψηλό
θυμό (έναντι ουδέτερου συναισθήματος).
Μελέτη 3
Έλεγχος υποθέσεων σε πραγματικό περιβάλλον, πραγματοποιώντας μια μελέτη πεδίου (έρευνα σε φυσικές καταστάσεις που δεν καθορίζονται από τους ερευνητές) για την εξέταση των σχέσεων μεταξύ της τελειομανίας του ηγέτη, της έκφρασης θυμού, της ψυχολογικής ασφάλειας και της δημιουργικής προσπάθειας και απόδοσης. Το δείγμα αποτελούνταν από 61 ομάδες (61 team leaders και 296 εργαζόμενους) από οργανισμό τεχνολογίας στο Πεκίνο, οι οποίοι αλληλοαξιολογήθηκαν.
Επιβεβαιώθηκαν τα αποτελέσματα των μελετών 1 και 2 και επεκτείνονται με βάση: α) η σχέση αυτή μελετήθηκε τόσο στην αυτοαξιολόγηση της δημιουργικής προσπάθειας των εργαζόμενων όσο και στην αξιολόγηση της δημιουργικής απόδοσης από τους ηγέτες β) τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν ξανά σε μελέτη πεδίου γ) η σχέση που εξετάζεται παραμένει ισχυρή ακόμα και μετά τον έλεγχο μιας ευρείας ποικιλίας δημογραφικών χαρακτηριστικών και μεταβλητών προσωπικότητας.
Συζήτηση
- Τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν σε ένα εύρος πολιτισμών και επαγγελματιών.
- Η τελειομανία του ηγέτη προσανατολισμένη στους άλλους και η έκφραση θυμού του ηγέτη θέτουν σε κίνδυνο τη δημιουργική απόδοση των εργαζόμενων μέσω της επίδρασης στην ψυχολογική ασφάλεια και στη δημιουργική προσπάθεια.
- Η επίδραση είναι σημαντική σε υψηλές συνθήκες έκφρασης θυμού.
- Οι ηγέτες με υψηλή τελειομανία προσανατολισμένη στους άλλους σε συνδυασμό με υψηλή έκφραση θυμού, δημιουργούν ένα κοινωνικό πλαίσιο που υπονομεύει την ψυχολογική ασφάλεια και τη δημιουργικότητα.
- Συχνά οι εργαζόμενοι θεωρούν τις εκφράσεις θυμού των ηγετών παράλογες και άδικες και αυτό παρεμποδίζει τη δημιουργικότητά τους.
- Επομένως φάνηκε ότι οι ηγέτες ακόμα κι αν είναι απλά τελειομανείς και εκφράζουν θυμό (χωρίς να είναι π.χ. αυταρχικοί) μπορούν να επηρεάσουν τη δημιουργικότητα των εργαζόμενων, καθώς περιορίζουν τους εργαζόμενους από το να αναλάβουν πρωτοβουλίες, να ρισκάρουν και να κάνουν λάθη, εφόσον υπάρχει σκληρή κριτική από τους ηγέτες.
