Περίληψη
Η παρούσα μελέτη επεκτείνει την έρευνα γύρω από την παιχνιδοποίηση (gamification) στις εταιρικές εκπαιδεύσεις, εξετάζοντας την επίδρασή της στη διατήρηση και ανταλλαγή γνώσεων, καθώς και την εργασιακή απόδοση των εργαζόμενων. Χρησιμοποιήθηκε μια μικτή μέθοδος με ποσοτικά δεδομένα από ερωτηματολόγια και ποιοτικές πληροφορίες από πειραματική έρευνα. Το δείγμα περιλάμβανε 110 εργαζόμενους και ιδιοκτήτες επιχειρήσεων από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, ηλικίας 18-64 ετών, με διαφορετικά εκπαιδευτικά υπόβαθρα και θέσεις εργασίας, εξασφαλίζοντας ποικιλία στο προφίλ των συμμετεχόντων. Η παιχνιδοποίηση βελτίωσε σημαντικά τη διατήρηση γνώσεων και την εργασιακή απόδοση. Τεχνικές όπως οι πόντοι, τα σήματα και οι πίνακες κατάταξης αύξησαν την εμπλοκή των εργαζόμενων, ενισχύοντας έτσι την ικανότητά τους να διατηρούν και να εφαρμόζουν γνώσεις. Η κοινωνική αλληλεπίδραση διαμεσολάβησε τη σχέση τεχνικών παιχνιδοποίησης με το μοίρασμα γνώσεων, αναδεικνύοντας τη σημασία των συνεργατικών περιβαλλόντων μάθησης.
Keywords: Gamification, training, knowledge dynamics, job performance, eye-tracking
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Η παιχνιδοποίηση (gamification) αναφέρεται στη χρήση στοιχείων παιχνιδιού σε πλαίσια εκτός παιχνιδιών όπως η εκπαίδευση. Τέτοια στοιχεία μπορεί να είναι οι βαθμοί, τα διαφορετικά επίπεδα κλπ. Συχνά χρησιμοποιείται στις εταιρικές εκπαιδεύσεις, με σκοπό να τις κάνει πιο διασκεδαστικές και να αυξήσει την εμπλοκή και το κίνητρο των εργαζόμενων.
Ενώ η παιχνιδοποίηση φαίνεται να ενισχύει τη δέσμευση δεν είναι σαφείς οι μηχανισμοί των διαφόρων τεχνικών παιχνιδοποίησης που οδηγούν σε αυτό το αποτέλεσμα.
Η παρούσα έρευνα χρησιμοποίησε προσέγγιση μικτής μεθόδου. Χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος eye-tracking με σκοπό να καταγραφεί η οπτική δέσμευση των συμμετεχόντων σε διαφορετικά στοιχεία παιχνιδοποιημένων εκπαιδευτικών πλατφορμών. Στη φάση ερευνητικής συσχέτισης χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από εκπαιδευόμενους που συμμετείχαν σε εκπαιδευτικές συνεδρίες από την πλατφόρμα “Discovery-Innovation-Growth”.
Συμπλήρωσαν διαδικτυακά ερωτηματολόγια για να μετρήσουν τις τεχνικές παιχνιδοποίησης, τη διατήρηση γνώσεων, το μοίρασμα γνώσεων, την εργασιακή επίδοση, τη δέσμευση, το προσωπικό στυλ μάθησης, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την προηγούμενη γνώση.
Ερευνητικά Ερωτήματα (ΕΕ)
:
ΕΕ1: Πως η δέσμευση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και διατήρησης γνώσης;
ΕΕ2: Πως η κοινωνική αλληλεπίδραση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και διαμοιρασμού γνώσης;
ΕΕ3: Πως η προηγούμενη γνώση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και εργασιακής απόδοσης;
ΕΕ4: Πως το προσωπικό στυλ μάθησης ρυθμίζει τον αντίκτυπο της παιχνιδοποίησης στο γνωστικό φορτίο και τα επακόλουθα μαθησιακά αποτελέσματα;
Κύριος σκοπός της έρευνας η κατανόηση του πως οι τεχνικές παιχνιδοποίησης επηρεάζουν τη διατήρηση και το μοίρασμα γνώσεων, καθώς και πως αυτές συνεισφέρουν στην ενίσχυση της γενικότερης εργασιακής απόδοσης. Έτσι, πέρα από την καλύτερη κατανόηση των παραπάνω διαδικασιών σκοπός είναι και η δημιουργία αποτελεσματικότερων παιχνιδοποιημένων προγραμμάτων εκπαίδευσης.
Θεωρητικό Υπόβαθρο και Υποθέσεις
Η βιβλιογραφία υποστηρίζει τη χρήση της παιχνιδοποίησης στην ενίσχυση των αποτελεσμάτων των εταιρικών εκπαιδεύσεων. Η παιχνιδοποίηση εντάχθηκε δυναμικά κατά την πανδημία COVID-19 ως ένας εναλλακτικός, εύκολος και οικονομικός τρόπος συνεργασίας και επικοινωνίας. Αυξάνει το εσωτερικό κίνητρο και βελτιώνει τη μάθηση, τη διατήρηση γνώσης, την αποδοχή λαθών και την προσπάθεια εκ νέου.
Θεωρία γνωστικού φορτίου
Η θεωρία του γνωστικού φορτίου είναι σημαντική για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η παιχνιδοποίηση (gamification) μπορεί να βελτιστοποιήσει τα μαθησιακά αποτελέσματα μέσω της διαχείρισης του νοητικού κόπου που απαιτείται για την επεξεργασία των πληροφοριών. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, το ανθρώπινο γνωστικό σύστημα έχει περιορισμένη ικανότητα επεξεργασίας νέων πληροφοριών, και όταν αυτή η ικανότητα ξεπερνιέται, επηρεάζεται η ικανότητα μάθησης. Στο πλαίσιο της παιχνιδοποιημένης εκπαίδευσης, τα καλά σχεδιασμένα στοιχεία παιχνιδοποίησης μειώνουν το γνωστικό φόρτο, βελτιώνοντας έτσι την απορρόφηση και την απομνημόνευση των πληροφοριών. Οι μηχανισμοί όπως πόντοι, επιβραβεύσεις και πίνακες κατάταξης καθιστούν την παρουσίαση των πληροφοριών πιο ευκολονόητη και ευχάριστη, ενώ τα αφηγηματικά στοιχεία κάνουν τη διαδικασία μάθησης πιο σχετική και ουσιαστική.
Θεωρία της αυτοδιάθεσης
Δίνει έμφαση στον ρόλο του εσωτερικού κινήτρου στη συμπεριφορά του ανθρώπου. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η εσωτερική παρακίνηση ενισχύεται όταν καλύπτονται οι ανάγκες του ατόμου για αυτονομία, ικανότητα και σύνδεση με άλλους. Σε ένα περιβάλλον παιχνιδοποιημένης εκπαίδευσης, στοιχεία όπως πόντοι, επιβραβεύσεις και πίνακες κατάταξης ενισχύουν το αίσθημα ικανότητας των μαθητών, ενώ η επιλογή διαφορετικών διαδρομών ή προκλήσεων καλύπτει την ανάγκη για αυτονομία. Οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και η συνεργασία, όπως οι ομαδικές προκλήσεις, ικανοποιούν την ανάγκη για σύνδεση, αυξάνοντας τη δέσμευση και την παρακίνηση για μάθηση.
Θεωρία κοινωνικής ανταλλαγής
Η θεωρία της κοινωνικής ανταλλαγής, που εισήχθη από τον Homans το 1958, εξηγεί τη συμπεριφορά ως αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ανταλλαγής, που τα άτομα επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη και να ελαχιστοποιήσουν το κόστος στις αλληλεπιδράσεις τους. Στο πλαίσιο της παιχνιδοποιημένης εκπαίδευσης, η θεωρία αυτή εξηγεί πώς τα στοιχεία της παιχνιδοποίησης, όπως οι πίνακες κατάταξης και οι επιβραβεύσεις, προάγουν την ανταλλαγή γνώσης μεταξύ των συμμετεχόντων μέσω της δημιουργίας ενός ανταγωνιστικού αλλά και συνεργατικού περιβάλλοντος με σκοπό τις κοινωνικές επιβραβεύσεις και την αναγνώριση. Αυτό προωθεί την αμοιβαιότητα και την υποστήριξη, ενισχύοντας τόσο την ατομική όσο και τη συλλογική μάθηση.
Ενίσχυση της διατήρησης γνώσεων μέσω της παιχνιδοποιημένης εκπαίδευσης
Οι τεχνικές παιχνιδοποίησης στις εταιρικές εκπαιδεύσεις, κάνουν τη μάθηση πιο ενεργητική και ευχάριστη, βελτιώνοντας τη διατήρηση γνώσεων. Χρησιμοποιούνται από τους οργανισμούς για την ενίσχυση της απόδοσης και την επιτάχυνση της μάθησης, με θετικά αποτελέσματα όταν μάλιστα λαμβάνονται υπόψη οι ατομικές ανάγκες και η προσωπικότητα.
Η παιχνιδοποίηση δημιουργεί ένα πιο χαλαρό και ελκυστικό περιβάλλον μάθησης, αυξάνοντας την εμπλοκή και την αυτοπεποίθηση των εργαζόμενων για τις γνώσεις τους. Αυτό ενισχύει τη συλλογική μάθηση και τη συνεργασία, ενώ παράλληλα βελτιώνει την ανάκληση και τη διατήρηση πληροφοριών.
Υπόθεση 1: Η χρήση τεχνικών παιχνιδοποίησης στις εταιρικές εκπαιδεύσεις επηρεάζει θετικά την διατήρηση των γνώσεων των εργαζόμενων.
Το μοίρασμα γνώσεων ενισχύεται από την παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση
Η παιχνιδοποίηση, με τη χρήση παιχνιδιού και ανταγωνισμού, βελτιώνει τα αποτελέσματα της εκπαίδευσης κάνοντάς την πιο ελκυστική. Ενθαρρύνει την ενεργό συμμετοχή και την ανταλλαγή γνώσεων μεταξύ συναδέλφων. Στοιχεία όπως οι πίνακες κατάταξης, οι βαθμοί και τα σήματα δημιουργούν αίσθηση ανταγωνισμού και παρακινούν τους εργαζόμενους να συνεργαστούν και να μοιραστούν γνώσεις για να βελτιώσουν τη θέση τους. Οι ανταμοιβές ενισχύουν το αίσθημα της επίτευξης και της αναγνώρισης, προωθώντας περισσότερη συμμετοχή. Μελέτες δείχνουν ότι οι ανταμοιβές, η ανταγωνιστικότητα και η ορατότητα της απόδοσης αυξάνουν τη διάθεση για ανταλλαγή γνώσεων.
Υπόθεση 2: Η χρήση τεχνικών παιχνιδοποίησης στις εταιρικές εκπαιδεύσεις επηρεάζει θετικά το μοίρασμα γνώσεων των εργαζόμενων.
Παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση και εργασιακή απόδοση
Η παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση αυξάνει τη συμμετοχή και τη διατήρηση γνώσεων, βοηθώντας τους εργαζόμενους να εφαρμόζουν πιο αποτελεσματικά τις δεξιότητες στη δουλειά τους. Τα προγράμματα αυτά αναπαράγουν ρεαλιστικές καταστάσεις για την ανάπτυξη πρακτικών δεξιοτήτων. Η παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση ενισχύει τη δημιουργική σκέψη και τη γνωστική ευελιξία, βοηθώντας τους εκπαιδευόμενους να αντιμετωπίζουν προκλήσεις με καινοτόμους τρόπους. Ακόμα, ενισχύει την καινοτόμο σκέψη, την επίλυση προβλημάτων και την ενεργό συμμετοχή, οδηγώντας σε καλύτερη εργασιακή απόδοση και ανάπτυξη δημιουργικότητας μέσω πειραματισμού και μάθησης από λάθη.
Υπόθεση 3: Η χρήση παιχνιδοποιημένων τεχνικών στις εταιρικές εκπαιδεύσεις επηρεάζει θετικά την εργασιακή απόδοση των εργαζόμενων.
Η εμπλοκή/δέσμευση των εκπαιδευόμενων στην παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση
Οι εκπαιδευτές πρέπει να επιλέγουν κατάλληλα στοιχεία παιχνιδοποίησης που ταιριάζουν με τα προφίλ των χρηστών και τους εκπαιδευτικούς στόχους. Μια ευχάριστη εμπειρία χρήστη ενισχύει το εσωτερικό κίνητρο και βελτιώνει την εκπαίδευση. Σύμφωνα με τον Bartle (1996), οι τέσσερις τύποι παικτών βοηθούν στην κατανόηση της βίωσης απόλαυσης των εκπαιδευόμενων: οι “Killers” απολαμβάνουν τις προκλήσεις, οι “Explorers” και “Achievers” τη διέγερση της περιέργειας, ενώ οι “Socializers” την επικοινωνία και τις αφηγήσεις, ενισχύοντας έτσι τη συμμετοχή στη μάθηση.
Υπόθεση 4: Η δέσμευση των εργαζόμενων διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και διατήρησης γνώσης.
Κοινωνική αλληλεπίδραση
Η παιχνιδοποίηση προάγει την αίσθηση κοινότητας, ενισχύει τον ανταγωνισμό, και ενθαρρύνει τους συμμετέχοντες να μοιράζονται γνώσεις και να συμμετέχουν περισσότερο, παρακινούμενοι από την επιθυμία για κοινωνική αναγνώριση. Σε ένα περιβάλλον παιχνιδιού, η ανταλλαγή γνώσεων είναι κρίσιμη για την επιτυχία της ομάδας, ενθαρρύνοντας τη μίμηση συμπεριφορών που ανταμείβονται, σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης. Η παιχνιδοποίηση προάγει την απόκτηση και ανταλλαγή γνώσεων, ενώ βελτιώνει τη συνεργασία και την ευθυγράμμιση ατομικών και ομαδικών στόχων. Επίσης, βοηθά στην ανάπτυξη επαγγελματικών δικτύων και κοινοτήτων εντός οργανισμών.
Υπόθεση 5: Η κοινωνική αλληλεπίδραση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και μοιράσματος γνώσης.
Προηγούμενη γνώση
Η προϋπάρχουσα γνώση αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη νέων ικανοτήτων κατά την παιχνιδοποιημένη εκπαίδευση. Οι εργαζόμενοι με ισχυρό υπόβαθρο σε έναν τομέα επωφελούνται περισσότερο από τις τεχνικές παιχνιδοποίησης, καθώς χρησιμοποιούν την υπάρχουσα εμπειρία τους για να βελτιώσουν την απόδοσή τους. Η προσαρμογή των τεχνικών παιχνιδοποίησης στις γνώσεις των εργαζόμενων εξασφαλίζει πιο σχετική και απαιτητική μάθηση, οδηγώντας σε καλύτερα αποτελέσματα. Η προϋπάρχουσα γνώση αυξάνει την κινητοποίηση και τη συμμετοχή, βελτιώνοντας τελικά την εργασιακή απόδοση.
Υπόθεση 6: Η προηγούμενη γνώση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και εργασιακής απόδοσης.
Προσωπικό στυλ μάθησης
Το μαθησιακό στυλ ενός ατόμου καθορίζει τον τρόπο επεξεργασίας και διατήρησης γνώσεων. Η προσαρμοσμένη εκπαίδευση σε κάθε στυλ βελτιώνει την κατανόηση και τη μνήμη. Τα στυλ περιλαμβάνουν τέσσερις διαστάσεις: αίσθηση ή διαίσθηση, οπτική ή λεκτική πρόσληψη, ενεργή ή στοχαστική επεξεργασία, και διαδοχική ή συνολική μάθηση. Η προσαρμοσμένη παιχνιδοποίηση στις μαθησιακές προτιμήσεις αυξάνει τη συμμετοχή, τα κίνητρα και διευκολύνει την αφομοίωση πληροφοριών, μειώνοντας το γνωστικό φορτίο.
Υπόθεση 7: Το προσωπικό στυλ μάθησης ρυθμίζει τη σχέση μεταξύ τεχνικών παιχνιδοποίησης και διατήρησης γνώσης.
Μέθοδος
Χρησιμοποιήθηκε μικτή μέθοδος με τη χρήση στατιστικών δεδομένων και την πειραματική τεχνική παρακολούθησης των ματιών (eye-tracking), για να μελετηθούν οι παραπάνω υποθέσεις. Μέσω των στατιστικών μεθόδων μετρήθηκαν οι απαντήσεις σχετικά με τις μεταβλητές π.χ. τεχνικές παιχνιδοποίησης, διατήρηση και ανταλλαγή γνώσης κλπ., ενώ μέσω του eye tracking η επικέντρωση της προσοχής των συμμετεχόντων σε πραγματικό χρόνο.
Οι συμμετέχοντες ήταν εργαζόμενοι και επιχειρηματίες που παρακολουθούσαν εταιρικές εκπαιδεύσεις από την πλατφόρμα Discovery-Innovation-Growth. Συμμετείχαν όσοι είχαν διαθεσιμότητα να συμπληρώσουν τα ερωτηματολόγια. Έλαβαν μέρος 110 συμμετέχοντες, το δείγμα ήταν αρκετά εξισωμενο ως προς τα δημογραφικά χαρακτηριστικά π.χ. ήταν 18-54 ετών, 52 άντρες και 58 γυναίκες, διαφόρων βαθμίδων. Επίσης χωρίστηκαν και με βάση των χρόνο παραμονής τους στη συγκεκριμένη θέση, καθώς αυτή μπορεί να επηρεάσει την απόδοση των συμμετεχόντων στην παιχνδιοποιημένη εκπαίδευση. Υπήρξε δοκιμαστική φάση αξιολόγησης.
Ευρήματα
Σύμφωνα με την ανάλυση eye-tracking την μεγαλύτερη προσοχή φάνηκε να τραβά ο πίνακας ελέγχου παίκτη. Αυτό δείχνει ότι οι συμμετέχοντες ήταν πολύ αφοσιωμένοι στο να παρακολουθούν την πρόοδό τους. Λιγότερο συχνή αλλά εξακολουθητική προσοχή φάνηκε να λαμβάνει ο πίνακας κατάταξης, αντανακλώντας το ρόλο του στην ενίσχυση του ανταγωνισμού.
Η παιχνιδοποίηση φαίνεται να ενισχύει τη διατήρηση γνώσης (Υ1) ιδιαίτερα όταν η σχέση διαμεσολαβείται από τη δέσμευση των εργαζόμενων (Υ4). Ωστόσο φάνηκε ότι η παιχνιδοποίηση από μόνη της δεν ενισχύει το μοίρασμα γνώσεων (Υ2). Ο σημαντικός, όμως, διαμεσολαβητικός ρόλος της κοινωνικής αλληλεπίδρασης (Υ5) προτείνει την ένταξη χαρακτηριστικών που ενισχύουν την κοινωνική συναλλαγή με σκοπό το μοίρασμα γνώσεων. Η θετική επίδραση της παιχνιδοποίησης στην εργασιακή απόδοση (Υ3) καθώς και ο διαμεσολαβητικός ρόλος της προηγούμενης γνώσης (Υ6) δείχνουν ότι η παιχνιδοποίηση μπορεί να επιδράσει στην επίδοση ειδικά όταν αναβαθμίζει την προηγούμενη γνώση των εργαζόμενων. Τέλος, η παιχνιδοποίηση φαίνεται να είναι αποτελεσματική στη διατήρηση γνώσης άσχετα από το προσωπικό στυλ μάθησης του καθενός (Υ7).
Συζήτηση
- Η αποτελεσματικότητα της παιχνιδοποίησης στην ενίσχυση γνώσεων στις εταιρικές εκπαιδεύσεις εξαρτάται από ψυχολογικούς, παιδαγωγικούς και σχετικούς με τη δέσμευση παραγοντες.
- Τα στοιχεία παιχνιδιού αυξάνουν την διασκέδαση και τη δέσμευση/εμπλοκή.
- Η παιχνιδοποίηση προάγει την ενεργό απορρόφηση πληροφοριών.
- Η συγκεκριμένη έρευνα περισσότερο αναδεικνύει συσχετίσεις παρά οδηγείται σε αιτιακές αποδόσεις.
- Η παιχνιδοποίηση που χρησιμοποιεί προσομοίωση επιτρέπει τη χρήση των στρατηγικών και στην πραγματική ζωή.
- Στην παρούσα έρευνα η χρήση παιχνιδοποίησης δεν ενθάρρυνε το μοίρασμα γνώσεων, πιθανώς γιατί δεν πληρούνται άλλοι παράγοντες (π.χ. συνεργατικό περιβάλλον εργασίας, ανταμοιβές και αναγνώριση).
- Ωστόσο το μοίρασμα γνώσεων ενισχύεται όταν η παιχνιδοποίηση χρησιμοποιεί την κοινωνική συναλλαγή.
- Οι τεχνικές παιχνιδοποίησης οδηγούν σε καλύτερη εργασιακή απόδοση ιδιαίτερα όταν υπάρχει δέσμευση του ενδιαφέροντος των συμμετεχόντων.
- Η εκπαίδευση για να είναι αποτελεσματική πρέπει να γίνεται στους εργαζόμενους ανάλογα με το επίπεδο γνώσεών τους.
- Η παιχνιδοποίηση φαίνεται να είναι αποτελεσματική γιατί κάνει τη μάθηση ευχάριστη και όχι γιατί προσαρμόζεται στο προσωπικό στυλ μάθησης του καθενός.
- Η τεχνολογία eye-tracking έδειξε ότι τα παιχνιδοποιημένα στοιχεία όπως οι πίνακες κατάταξης και τα διαδραστικά σενάρια αιχμαλωτίζουν και διατηρούν την προσοχή των συμμετεχόντων περισσότερο.
