Περίληψη
Η παρακάτω έρευνα μελετά τη σχέση μεταξύ έλλειψης αποδέσμευσης από την εργασία κατά τον ελεύθερο χρόνο και των επακόλουθων σκέψεων και άρα διάθεσης με βάση τη θεωρία ελέγχου του μηρυκασμού και των επαναλαμβανόμενων σκέψεων. Η έρευνα προτείνει πως με βάση τις τεχνικές που υιοθετούν οι εργαζόμενοι, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και τα γεγονότα στα οποία εστιάζουν διαμορφώνεται και η διάθεσή τους, θετική και αρνητική.
Λέξεις κλειδιά: affect, control theory, daily survey, job-related cognitions, psychological detachment from work, rumination
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Η σημαντικότητα της αποσύνδεσης από το εργασιακό πλαίσιο μετά το πέρας των ωρών απασχόλησης, καθώς και οι αρνητικές συνέπειες της έλλειψης αποσύνδεσης από αυτό είναι γνωστές. Ουσιαστικά πρόκειται για τη νοητική αποδέσμευση από τη δουλειά κατά τον ελεύθερο χρόνο, όπου και όταν συμβαίνει το άτομο συνήθως βιώνει περισσότερα θετικά συναισθήματα.
Ωστόσο, υπάρχουν ακόμα κάποια στοιχεία που δεν έχουν γίνει κατανοητά. Αρχικά, οι μηχανισμοί που οδηγούν στη σχέση αυτή κι έπειτα δεδομένα ερευνών που υποστηρίζουν ότι η μη αποδέσμευση από τις θετικές πτυχές της εργασίας μπορεί να λειτουργήσει βοηθητικά. Τέλος, δεν έχει μελετηθεί επαρκώς ο τρόπος που η προσωπικότητα επηρεάζει τις εμπειρίες των εργαζόμενων σε διάφορες συνθήκες.
Η έρευνα βασίζεται στη θεωρία ελέγχου, η οποία εστιάζει στο πώς τα άτομα ρυθμίζουν τις σκέψεις και τις συμπεριφορές τους για να διατηρήσουν την αίσθηση ελέγχου του περιβάλλοντός τους. Η θεωρία του ελέγχου της επαναλαμβανόμενης σκέψης και του μηρυκασμού υποδηλώνει ότι τα άτομα εμπλέκονται σε γνωστικές διεργασίες για να μειώσουν τις αποκλίσεις μεταξύ της τρέχουσας κατάστασής τους και μιας επιθυμητής κατάστασης. Για το σκοπό αυτό μπορεί να χρησιμοποιήσουν τεχνικές όπως η επίλυση προβλημάτων που εστιάζει στο μέλλον και ο αρνητικός μηρυκασμός που εστιάζει στο παρελθόν (δηλ. επαναλαμβανόμενες σκέψεις αρνητικών γεγονότων), με διαφορετικά αποτελέσματα μετά την χρήση των παραπάνω στρατηγικών.
Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι :
- Να εξετάσει τους μηχανισμούς που μεταφράζουν την έλλειψη αποσύνδεσης από τη δουλειά σε αρνητική και θετική διάθεση – θυμικό , δηλαδή τις γνωστικές διεργασίες , με βάση τη θεωρία ελέγχου των επαναλαμβανόμενων σκέψεων και μηρυκασμού.
- Να μελετήσει πως η έλλειψη ψυχολογικής αποδέσμευσης από αρνητικά έναντι θετικών γεγονότων σχετίζεται με διακριτές γνωστικές διεργασίες και επακόλουθα συναισθήματα.
- Να διερευνήσει τη σχέση μεταξύ έλλειψης ψυχολογικής αποστασιοποίησης από την εργασία και διάθεσης με ρυθμιστικό παράγοντα της σχέσης αυτής την προσωπικότητα και πιο συγκεκριμένα την εξωστρέφεια και τον νευρωτισμό. Επιλέχθηκαν τα δύο αυτά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας καθώς παίζουν σημαντικό ρόλο στον τρόπο αντίδρασης των ατόμων στην έλλειψη αποδέσμευσης από την εργασία. Τα νευρωτικά άτομα τείνουν να εστιάζουν σε αρνητικά γεγονότα και να κάνουν αρνητικές σκέψεις όταν δεν αποδεσμεύονται από την εργασία, ενώ τα εξωστρεφή άτομα τείνουν να εστιάζουν σε θετικά γεγονότα και να ακολουθούν μια θετική γνωστική διεργασία στην έλλειψη αποδέσμευσης από την εργασία.
Όλοι οι παραπάνω παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν τη διαδικασία ανάκαμψης από τέτοιες καταστάσεις μη αποδέσμευσης.
Υποθέσεις
Η μη απομάκρυνση από αρνητικές καταστάσεις στη δουλειά, τις διατηρεί νοητικά ενεργές και μετά το πέρας της, και μπορεί να οδηγήσει είτε σε αρνητικό μηρυκασμό των καταστάσεων είτε και σε μια διαδικασία ανεύρεσης επίλυσης της δύσκολης κατάστασης στο μέλλον.
1. Έλλειψη αποδέσμευσης από τα αρνητικά γεγονότα σχετίζεται θετικά (αυξάνονται/μειώνονται προς την ίδια κατεύθυνση) με :
- την αρνητική αναπόληση
- με προσανατολισμένη προς τα εμπρός αναζήτηση λύσεων αργότερα κατά τη διάρκεια της βραδιάς
Αντίστοιχα, και η μη απομάκρυνση από θετικές καταστάσεις στη δουλειά, τις διατηρεί νοητικά ενεργές και μετά το πέρας της, κι έτσι οι εργαζόμενοι εμπλέκονται είτε στη θετική αναπόληση των καταστάσεων αυτών είτε στη θέσπιση στόχων για το μέλλον, αργότερα κατά τη διάρκεια της βραδιάς. Γενικά η κατάσταση αυτή δημιουργεί αισιοδοξία και βοηθά στη διαχείριση του στρες.
2. Έλλειψη αποδέσμευσης από τα θετικά γεγονότα σχετίζεται θετικά με :
- τον προς τα πίσω προσανατολισμένο θετικό μηρυκασμό
- τη δημιουργία στόχων προσανατολισμένων προς τα εμπρός, αργότερα κατά τη διάρκεια της βραδιάς
Οι σκέψεις που το άτομο κάνει για τη δουλειά το βράδυ, μπορούν να προβλέψουν τη διάθεσή του την άλλη μέρα. Όταν το άτομο εστιάζει σε αρνητικές καταστάσεις που έχουν συμβεί, σε αρνητικά συναισθήματα που σχετίζονται με αυτό που έχει συμβεί, και σε πιθανές αρνητικές συνέπειες, του δημιουργείται αρνητική διάθεση.
3. α) Ο αρνητικός μηρυκασμός του παρελθόντος και β) η αναζήτηση λύσεων για το μέλλον για αρνητικά γεγονότα, θα προβλέπουν την αρνητική διάθεση το άλλο πρωί.
Ωστόσο, η αναζήτηση για λύση στο μέλλον είναι μια κατάσταση η οποία θεωρητικά δημιουργεί αισιοδοξία κι έτσι διαμορφώνει λιγότερο αρνητικά τη διάθεση την επόμενη μέρα.
γ) Η σχέση μεταξύ αρνητικού μηρυκασμού προσανατολισμένου στο παρελθόν το βράδυ και επακόλουθης αρνητικής διάθεσης το πρωί είναι ισχυρότερη από τη σχέση μεταξύ αναζήτησης λύσης για το μέλλον το βράδυ και αρνητικής διάθεσης το πρωί.
Συνήθως η αρνητική αυτή διάθεση παραμένει όχι μόνο το πρωί αλλά και την υπόλοιπη μέρα. Μάλιστα, η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει και σε άλλες καταστάσεις που θα επηρεάσουν αρνητικά τη διάθεση.
4. Η έλλειψη αποδέσμευσης από τα αρνητικά γεγονότα εμφανίζει μια σειριακή έμμεση θετική σχέση με την αρνητική διάθεση μετά τη δουλειά μέσω α) του αρνητικού μηρυκασμού και της αρνητικής διάθεσης το πρωί και β) της εύρεσης λύσης για το μέλλον και της αρνητικής διάθεσης το πρωί.
Αντίστοιχα με την Υπόθεση 3γ
γ) Η σειριακή έμμεση θετική σχέση μεταξύ έλλειψης αποστασιοποίησης από αρνητικά γεγονότα και αρνητικής διάθεσης μετά τη δουλειά θα είναι πιο ισχυρή για τον αρνητικό μηρυκασμό στο παρελθόν και την αρνητική διάθεση το πρωί συγκριτικά με την εύρεση λύσης για το μέλλον και την αρνητική διάθεση το πρωί.
5. α) Η θετική αναστοχαστική σκέψη προσανατολισμένη προς τα πίσω και β) η παραγωγή στόχων προσανατολισμένων προς τα εμπρός το βράδυ προβλέπουν την πρωινή θετική επίδραση.
Η διαφορά των δύο στρατηγικών είναι ότι η θετική αναπόληση με προσανατολισμό προς τα πίσω επικεντρώνεται στην απόλαυση και την αξιοποίηση σε αυτό που έχει ήδη επιτευχθεί ενώ η προσανατολισμένη προς τα εμπρός δημιουργία στόχων, μπορεί να αυξήσει την επίγνωση του ατόμου για μελλοντικά προβλήματα, τα οποία μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή από τη θετική εμπειρία και να μειώσουν τη θετική επίδραση.
γ) Η σχέση μεταξύ της προς τα πίσω θετικής αναστοχαστικής σκέψης κατά τη διάρκεια του απογεύματος και της πρωινής θετικής διάθεσης είναι ισχυρότερη από τη σχέση μεταξύ της προσανατολισμένης προς τα εμπρός δημιουργίας στόχων κατά τη διάρκεια της νύχτας και την πρωινή θετική διάθεση.
6. Η έλλειψη αποστασιοποίησης από θετικά γεγονότα εμφανίζει μια σειριακή έμμεση θετική σχέση με το τέλος της εργασίας, μέσω α) της θετικής επίδρασης που είναι προσανατολισμένη προς τα πίσω και της πρωινής θετικής διάθεσης και μέσω β) της προσανατολισμένης προς τα εμπρός δημιουργίας στόχων και της πρωινής θετικής διάθεσης.
γ) Η σειριακή έμμεση θετική σχέση μεταξύ έλλειψης αποστασιοποίησης από θετικά γεγονότα και η θετική διάθεση στο τέλος της εργασίας μέσω του προς τα πίσω θετικού μηρυκασμού και της πρωινής θετικής διάθεσης είναι πιο ισχυρή απ’ ότι η σειριακή έμμεση θετική συσχέτιση μεταξύ έλλειψης αποστασιοποίησης από θετικά γεγονότα με τη θετική διάθεση στο τέλος της εργασίας μέσω της προς τα μπροστά προσανατολισμένης θέσπισης στόχων και της πρωινής θετικής διάθεσης.
Η εξωστρέφεια και ο νευρωτισμός είναι δύο σημαντικές πτυχές της προσωπικότητας. Οι δύσκολες καταστάσεις στη δουλειά είναι πιο επιβλαβείς για άτομα χαμηλά σε εξωστρέφεια και υψηλά σε νευρωτισμό. Επομένως οι διεργασίες που περιγράφονται παραπάνω (π.χ. σκέψεις) επηρεάζονται και από την προσωπικότητα του ατόμου. Τα χαρακτηριστικά αυτά εντείνουν τις δυσλειτουργικές αντιδράσεις και αποδυναμώνουν τις λειτουργικές ή το αντίστροφο.
7. Ο νευρωτισμός επηρεάζει τις σχέσεις μεταξύ της έλλειψης αποστασιοποίησης από αρνητικά γεγονότα
- του αρνητικού μηρυκασμού με προσανατολισμό προς τα πίσω
- της προσανατολισμένης προς τα εμπρός αναζήτησης λύσεων κατά τη διάρκεια της νύχτας
Όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο νευρωτισμού, τόσο ισχυρότερη είναι η θετική σχέση μεταξύ της έλλειψης αποστασιοποίησης από τα αρνητικά γεγονότα και
- του αρνητικού μηρυκασμού με προσανατολισμό προς τα πίσω
- της προσανατολισμένης προς τα εμπρός αναζήτησης λύσεων
8. Η εξωστρέφεια επηρεάζει τις σχέσεις μεταξύ της έλλειψης αποστασιοποίησης από θετικά γεγονότα
- του θετικού μηρυκασμού
- της προσανατολισμένης προς τα εμπρός δημιουργίας στόχων κατά τη διάρκεια του απογεύματος
Όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο εξωστρέφειας, τόσο ισχυρότερη είναι η θετική σχέση μεταξύ της έλλειψης αποστασιοποίησης από θετικά γεγονότα και
- της θετικής αναπόλησης με προσανατολισμό προς τα πίσω
-
δημιουργίας στόχων προσανατολισμένων προς τα εμπρός
Μέθοδος
| Μελέτη | |
|---|---|
| 1 | Οι συμμετέχοντες (Ν=243) συλλέχθηκαν από γερμανόφωνες χώρες και κριτήρια συμμετοχής ήταν να δουλεύουν τουλάχιστον 20 ώρες και 4 ημέρες τη βδομάδα, χωρίς να εργάζονται με βάρδιες ή αυτοαπασχόληση και με ηλικία τουλάχιστον 18 ετών. Οι συμμετέχοντες έλαβαν έως και 35 ευρώ ως κίνητρο. |
Συμπεράσματα
Τα συμπεράσματα που εξάγονται από τη μελέτη σχετικά με την έλλειψη αποδέσμευσης από την εργασία κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου, με βάση της θεωρίας του ελέγχου για τις σκέψεις που σχετίζονται με την εργασία, έχουν ως εξής:
Όσο αυξάνεται η έλλειψη αποδέσμευσης από αρνητικά γεγονότα στη δουλειά τόσο αυξάνονται και ο αρνητικός μηρυκασμός και η αναζήτηση λύσης για το μέλλον. Παράλληλα, όσο αυξάνεται η έλλειψη αποδέσμευσης από θετικά γεγονότα στη δουλειά τόσο αυξάνεται και η αναζήτηση λύσης για το μέλλον.
Όσο αυξάνεται η έλλειψη αποδέσμευσης από θετικά γεγονότα τόσο αυξάνεται και ο θετικός μηρυκασμός αλλά και η θέσπιση στόχων για το μέλλον.
Ο αρνητικός μηρυκασμός φαίνεται να σχετίζεται θετικά με αρνητική διάθεση το άλλο πρωί αλλά όχι με την αναζήτηση λύσης για το μέλλον. Οι δύο καταστάσεις διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά μεταξύ τους στο πόσο επηρεάζουν το άτομο.
Η αρνητική διάθεση το πρωί σχετίζεται θετικά με την αρνητική διάθεση μετά τη δουλειά. Η σειριακή έμμεση επίδραση της έλλειψης αποστασιοποίησης από αρνητικές καταστάσεις στο τέλος της δουλειάς μέσω του αρνητικού μηρυκασμού και της πρωινής αρνητικής διάθεσης φάνηκε να είναι σημαντική. Η έμμεση αυτή σχέση μάλιστα είναι πιο ισχυρή όταν υπάρχουν υψηλά επίπεδα νευρωτισμού.
Οι υποθέσεις 5 και 6 δεν επιβεβαιώθηκαν.
Ο νευρωτισμός φάνηκε να λειτουργεί ρυθμιστικά στη σχέση μεταξύ της έλλειψης αποδέσμευσης από αρνητικά γεγονότα και του αρνητικού μηρυκασμού. Μάλιστα γίνεται πιο ισχυρή όσο πιο υψηλά είναι τα επίπεδα νευρωτισμού. Ακόμα, όσο πιο υψηλά είναι τα επίπεδα νευρωτισμού τόσο λιγότερο το άτομο εμπλέκεται σε διαδικασίες εύρεσης λύσης για το μέλλον.
Η εξωστρέφεια ρύθμισε τις σχέσεις μεταξύ έλλειψης αποδέσμευσης από θετικά γεγονότα τόσο με τον θετικό μηρυκασμό όσο και με τη θέσπιση στόχων για το μέλλον. Όσο πιο υψηλά επίπεδα εξωστρέφειας τόσο πιο ισχυρές οι σχέσεις.
Φάνηκε λοιπόν πως η μη αποδέσμευση από τον εργασιακό χώρο οδηγεί σε επακόλουθες γνωστικές διεργασίες. Μάλιστα η μη αποδέσμευση από θετικές καταστάσεις οδηγεί σε θετική διάθεση, εύρεση λύσεων και θέσπιση στόχων για το μέλλον. Σχετικά με τη μη αποδέσμευση από αρνητικές καταστάσεις φάνηκε πως ο αρνητικός μηρυκασμός μπορεί να επηρεάσει πιο έντονα αρνητικά τη διάθεση. Ακόμα, η κατάσταση αυτή μπορεί εξίσου να οδηγήσει και σε αναζήτηση λύσεων για το μέλλον. Επίσης τονίστηκε η σημασία των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας στις σχέσεις αυτές.
