Περίληψη
Η μελέτη εξετάζει πώς αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά όπως η τυπολογία, το ύψος διαχωριστικών, το ύψος ταβανιού και το περίγραμμα επηρεάζουν τον τρόπο αντίληψης των χώρων εργασίας. Χρησιμοποιήθηκαν 36 αρχιτεκτονικές παραλλαγές που απεικονίστηκαν ως στατικές 2D εικόνες. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τις εικόνες ως προς διάφορες διαστάσεις όπως ιδιωτικότητα, συγκέντρωση, ομορφιά και ασφάλεια. Η ανάλυση isovist αποκάλυψε ότι χαρακτηριστικά όπως πυκνότητα, διασπορά και εμβαδόν στους χώρους εργασίας επηρεάζουν τις αξιολογήσεις. Οι συμμετέχοντες έδειξαν να προτιμούν την τυπολογία Bürolandschaft καθώς αυξάνει την αλληλεπίδραση και το αίσθημα ασφάλειας. Ακόμα, φάνηκε πως τα υψηλότερα διαχωριστικά βελτιώνουν την ιδιωτικότητα και τη συγκέντρωση, ενώ οι πιο καμπύλες μορφές συνδέονται με ευχαρίστηση και ομορφιά. Η μελέτη προσφέρει ένα πλαίσιο για το σχεδιασμό αποτελεσματικών χώρων εργασίας.
Keywords: workplace design, isovist analysis, spatial perception, cognitive appraisal, aesthetic appraisal
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Το φυσικό εργασιακό περιβάλλον έχει φανεί πως επηρεάζει κατά 20% την παραγωγικότητα των εργαζόμενων αλλά και παίζει σημαντικό ρόλο στην ψυχική και σωματική τους υγεία. Όμως, οι περισσότεροι δεν είναι ικανοποιημένοι από αυτό. Άτομα που εργάζονται π.χ. σε μοντέρνους και ανοιχτούς χώρους εργασίας είναι λιγότερο ικανοποιημένοι, αρρωσταίνουν συχνότερα και αντιλαμβάνονται ως χειρότερη την υγεία τους. Ωστόσο, υπάρχει σημαντικό κενό στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτά τα στοιχεία του φυσικού χώρου επηρεάζουν τις στάσεις των εργαζόμενων. Οι στάσεις περιλαμβάνουν γνωστικά (πεποιθήσεις και αντιλήψεις) και συναισθηματικά/θυμικά (συναισθηματικές αντιδράσεις και γενικά συναισθήματα) στοιχεία, με διαστάσεις όπως η συναισθηματική αξία και η διέγερση. Η έρευνα μέχρι στιγμής έχει εστιάσει κυρίως στη γνωστική εκτίμηση του εργασιακού περιβάλλοντος, δηλαδή παγόντων όπως η φασαρία και η ιδιωτικότητα, που επηρεάζουν την απόδοση και ικανοποίηση των εργαζόμενων. Παρόλο που και αισθητικοί παράγοντες όπως ο σχεδιασμός και η οπτική αίσθηση χώρου είναι εξίσου σημαντικοί, δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς στον εργασιακό χώρο.
Υπάρχει κενό στην κατανόηση του συνδυασμένου αντίκτυπου πολλών χωρικών παραμέτρων στις γνωστικές και αισθητικές εκτιμήσεις. Επίσης, δεν είναι σαφές αν αλλαγές, όπως το ύψος διαχωριστικών, έχουν σταθερή επίδραση σε διαφορετικούς τύπους εργασιακών χώρων.
Η μελέτη διερευνά τις συνδυασμένες επιδράσεις σχεδιαστικών παραλλαγών σε τρεις τύπους χώρων εργασίας [ανοιχτού τύπου γραφείο (κοινός χώρος με μικρά διαχωριστικά) κλειστού τύπου γραφείο (χωρισμένο σε μικρότερους ή προσωπικού χώρους) τύπου Bürolandschaft (ανοιχτή, οργανική διάταξη, με ευέλικτα διαχωριστικά και φυσικά εμπόδια)], τόσο στην αισθητική αξιολόγηση που σχετίζεται με το συναισθηματικό κομμάτι (π.χ. ομορφιά, προσοχή, ευχαρίστηση) όσο και στη γνωστική αξιολόγηση (π.χ. ασφάλεια, απόσπαση προσοχής, αλληλεπίδραση).
Σχετικές έρευνες
Διάταξη/κατηγοριοποίηση
Ο τρόπος διάταξης των γραφείων έχει αλλάξει με τα χρόνια. Η σημερινή έρευνα εστιάζει κυρίως στη σύγκριση ανοιχτού και κλειστού τύπου γραφείων υποδεικνύοντας πως τα ανοιχτά γραφεία βελτιώνουν την αλληλεπίδραση, αλλά μειώνουν την ιδιωτικότητα και τη συγκέντρωση, με τον θόρυβο να αποτελεί κύριο πρόβλημα. Η χωρική διάταξη επηρεάζει δηλαδή γνωστικά στοιχεία. Φαίνεται, λοιπόν, πως η τυπολογία του χώρου (ανοιχτό, κλειστό, Bürolandschaft) μπορεί να επηρεάσει την αίσθηση ασφάλειας, την αλληλεπίδραση και την απόσπαση προσοχής (εξετάζεται στην Υ4).
Ύψος διαχωριστικών
Το ύψος των διαχωριστικών επηρεάζει την ιδιωτικότητα και την απόσπαση προσοχής στους χώρους εργασίας. Υψηλότερα διαχωριστικά βελτιώνουν την οπτική και ακουστική ιδιωτικότητα, ενώ τα χαμηλότερα προσφέρουν καλύτερες συνθήκες φωτισμού και αίσθηση ευρυχωρίας. Ωστόσο, η μετάβαση από υψηλά σε χαμηλά διαχωριστικά συχνά προκαλεί αρνητικές αντιδράσεις και δυσκολία προσαρμογής. Επομένως τα δεδομένα υποστηρίζουν πως το μεγαλύτερο ύψος των διαχωριστικών επηρεάζει θετικότερα τις αξιολογήσεις ασφάλειας και ιδιωτικότητας και οδηγεί σε λιγότερη απόσπαση προσοχής (εξετάζεται στην Υ1).
Ύψος ταβανιού
Ως προς την αισθητική εκτίμηση στον εργασιακό χώρο αν και σημαντική, έχει μελετηθεί ελάχιστα και εστιάζει κυρίως στο ύψος του ταβανιού και στα περιγράμματα. Φαίνεται πως τα υψηλότερα ταβάνια σχετίζονται με αίσθημα ανοιχτότητας και ελευθερίας. Οι μελέτες δείχνουν ότι το ύψος της οροφής επηρεάζει την αντίληψη του χώρου, τη συναισθηματική διέγερση και την αισθητική αξιολόγηση. Επομένως υψηλότερη οροφή πιθανώς οδηγεί σε αυξημένη αντίληψη ευρυχωρίας και χαμηλότερα επίπεδα διέγερσης (εξετάζεται στην Υ3).
Περιγράμματα
Έχει μελετηθεί πώς τα περιγράμματα επιδρούν στην αντίληψη και την αισθητική. Οι άνθρωποι τείνουν να προτιμούν καμπύλα σχήματα και όχι με γωνίες καθώς αυτά συνδέονται με αίσθηση ασφάλειας και θετική συναισθηματική ανταπόκριση. Επομένως τα καμπύλα περιγράμματα πιθανώς οδηγούν σε υψηλότερες βαθμολογίες ευχαρίστησης και προσοχής σε σύγκριση με τα σχήματα με γωνίες (εξετάζεται στην Υ2).
Isovist
Η ανάλυση isovist (ορατότητα από ένα σημείο) και το space syntax (πως η δομή του χώρου επηρεάζει τη συμπεριφορά και την κίνηση) αποτελούν χρήσιμα εργαλεία για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι χωρικές διαμορφώσεις επηρεάζουν την αντίληψη των εργαζόμενων σχετικά με την ιδιωτικότητα, την επικοινωνία και την ασφάλεια. Έτσι, οι έρευνες στο κομμάτι αυτό εστιάζουν στο γνωστικό στοιχείο. Μελέτη βρήκε πως όσο περισσότερα γραφεία βρίσκονται στο οπτικό πεδίο του εργαζόμενου τόσο χειρότερα το αξιολογεί, ενώ όταν ο χώρος πίσω από το γραφείο είναι μεγαλύτερος από αυτόν μπροστά, τότε μειώνεται το αίσθημα ασφάλειας. Επομένως αναμένεται ότι η περιοχή ορατότητας (isovist area) θα επηρεάσει σημαντικά τις αξιολογήσεις ασφάλειας, όσο πιο μεγάλες είναι οι περιοχές τόσο λιγότερη η αντιλαμβανόμενη ασφάλεια (εξετάζεται στην Υ5).
Μέθοδος
Συμμετέχοντες
Έλαβαν μέρος 602 συμμετέχοντες από το MTurk (Amazon’s Mechanical Turk) άνω των 18 ετών (373 άνδρες και 229 γυναίκες). Κριτήριο συμμετοχής ήταν η φυσιολογική όραση και η ικανότητα διάκρισης χρωμάτων.
Υλικό
Η μελέτη εξέτασε 36 αρχιτεκτονικές παραλλαγές με βάση τρεις μεταβλητές: διαχωριστικά (κανένα, χαμηλά, ψηλά), ύψος οροφής (χαμηλό, ψηλό) και περίγραμμα (με γωνίες, καμπύλο). Τα μοντέλα είχαν σταθερό αριθμό γραφείων και γυάλινους τοίχους, σχεδιάστηκαν ως 3D προσομοιώσεις και αποδόθηκαν στο Blender για τη δημιουργία στατικών 2D εικόνων με ομοιόμορφο φωτισμό και αποχρώσεις του γκρι, ενώ λήψεις έγιναν από ύψος ματιών καθήμενου (80 εκ.) και όρθιου (160 εκ.) για ρεαλιστική προσομοίωση της αντίληψης στο γραφείο.
Συμμετοχή
Οι συμμετέχοντες από το MTurk συμπλήρωσαν μια έρευνα στο Qualtrics μέσω υπολογιστή, καθώς οι εικόνες ήταν σχεδιασμένες για desktop οθόνες.
Πειραματική διαδικασία
Κάθε συμμετέχων αξιολόγησε 6 αρχιτεκτονικά σχέδια μέσω ενός μοναδικού συνδέσμου. Μετά από οδηγίες και λήψη συγκατάθεσης, οι συμμετέχοντες πέρασαν από εκπαίδευση, κύριο πείραμα, τεστ αίσθησης παρουσίας και πείραμα εγκυρότητας.
Υποθέσεις
Υ1: Το ύψος του διαχωριστικού θα έχει σημαντική επίδραση στις αξιολογήσεις για την ασφάλεια και τους περισπασμούς, με υψηλότερα διαχωριστικά να οδηγούν σε υψηλότερες αξιολογήσεις για ιδιωτικότητα και χαμηλότερες αξιολογήσεις περισπασμών.
Υ2: Τα περιγράμματα θα έχουν σημαντική επίδραση στις αξιολογήσεις για την ευχαρίστηση και την προσοχή. Τα καμπυλωτά περιγράμματα θα οδηγούν σε υψηλότερη ευχαρίστηση και διατήρηση προσοχής συγκριτικά με αυτά με γωνίες.
Υ3: Το ύψος του ταβανιού θα έχει σημαντική επίδραση στην αξιολόγηση της ευρυχωρίας και της διέγερσης. Τα υψηλότερα ταβάνια θα οδηγούν σε βαθμολογίες υψηλότερης ευρυχωρίας και χαμηλότερης διέγερσης.
Υ4: Η τυπολογία (ανοιχτή, κλειστή, Bürolandschaft) θα έχει σημαντική επίδραση στις βαθμολογίες για ασφαλεια, αλληλεπίδραση και περισπασμούς.
Υ5: Η περιοχή ορατότητας (isovist area) θα έχει σημαντική επίδραση στην αξιολόγηση ασφάλειας. Η μεγαλύτερη περιοχή ορατότητας θα προβλέπει χαμηλότερες αξιολογήσεις ασφάλειας.
Ανάλυση isovist
Για την ανάλυση επιλέχθηκαν 6 βασικά μέτρα: Εμβαδόν (Area), Πυκνότητα (Compactness), Κυκλικότητα (Circularity), Ασυμμετρία (Skewness), Διασπορά (Dispersion), Παρέκκλιση (Drift).
Αποτελέσματα
- Η υπόθεση 1 επιβεβαιώθηκε, καθώς το ύψος του διαχωριστικού επηρεάζει τη γνωστική εκτίμηση. Υψηλότερο ύψος διαχωριστικού σχετιστηκε με υψηλότερη ασφάλεια, λιγότερους περισπασμούς και χαμηλότερα ποσοστά αλληλεπίδρασης.
- Η υπόθεση 2 επιβεβαιώθηκε, καθώς τα περιγράμματα επηρέασαν σημαντικά την αισθητική εκτίμηση. Τα περιγράμματα με καμπύλες έλαβαν καλύτερη βαθμολογία από αυτά με γωνίες και θεωρούνται πιο όμορφα, ενδιαφέροντα και ευχάριστα.
- Η υπόθεση 3 απορρίφθηκε, καθώς δεν βρέθηκε κάποια επίδραση.
- Η υπόθεση 4 επιβεβαιώθηκε, καθώς η τυπολογία (ανοιχτό, κλειστό, Bürolandschaf γραφείο) επηρέασε σημαντικά την γνωστική εκτίμηση. Γενικά ο τύπος Bürolandschaf δημιουργεί μεγαλύτερο αίσθημα ασφάλειας και ευκολίας στην αλληλεπίδραση και χαρακτηρίζεται ως πιο όμορφος, ενδιαφέρον και ευχάριστος, ενώ ο ανοιχτός και κλειστός τύπος γραφείου σχετίζονται με υψηλότερους περισπασμούς.
- Η υπόθεση 5 επιβεβαιώθηκε. Φάνηκε πως η πυκνότητα και η κυκλικότητα σχετίστηκαν θετικά με την ομορφιά, την ευχαρίστηση και την προσοχή, η διασπορά επηρέασε αρνητικά την ευχαρίστηση, την ομορφιά και την προσοχή, ενώ το εμβαδόν, η ασυμμετρία, η διασπορά και η πυκνότητα δημιουργούν το αίσθημα ασφάλειας.
Συζήτηση
- Φαίνεται πως τα ψηλότερα διαχωριστικά δημιουργούν μεγαλύτερο αίσθημα ασφάλειας και λιγότερους περισπασμούς. Ακόμα, δημιουργούν την αίσθηση ελέγχου, ιδιωτικότητας και ασφάλειας. Από την άλλη ανοιχτοί χώροι αυξάνουν την κινητικότητα και την αλληλεπίδραση αλλά μειώνουν τη συγκέντρωση και την αίσθηση ιδιωτικότητας. Τα δεδομένα υποστηρίζονται από την παρούσα και προηγούμενες έρευνες.
- Φάνηκε οι άνθρωποι να προτιμούν καμπύλα περιγράμματα παρά με γωνίες καθώς δημιουργούν το αίσθημα ασφάλειας και ευχαρίστησης, γεγονός που υποστηρίζεται από την υπάρχουσα βιβλιογραφία. Ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι και εξελικτικά οι καμπύλες μορφές θεωρούνται λιγότερο απειλητικές. Έχει μάλιστα φανεί πως ενεργοποιούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή.
- Υπογραμμίζεται η προτίμηση και τα οφέλη της τυπολογίας Bürolandschaft, καθώς μπορεί να προσφέρει μια ισορροπημένη, εναλλακτική λύση μεταξύ ανοιχτού και κλειστού τύπου η οποία επιτρέπει την αλληλεπίδραση και δημιουργεί το αίσθημα ασφάλειας.
- Το γεγονός ότι το ύψος ταβανιού δεν φάνηκε να επηρεάζει μπορεί να εξηγηθεί από τον τρόπο παρουσίασης των περιβαλλόντων (2D).
- Ως προς την ανάλυση isovist, τα ευρήματα συμφωνούν με τις θεωρίες που υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι προτιμούν χώρους που εξισορροπούν την ανοιχτότητα με την κλειστότητα. Οι υπερβολικά ανοιχτοί χώροι μπορεί να μειώσουν το αίσθημα ασφάλειας.
