Evaluations of abusive supervisors: The moderating role of the abuser’s gender. Journal of Organizational Behavior, 43(3), 465–482. https://doi.org/10.1002/job.2581
Kim, J. K., Harold, C. M., & Holtz, B. C. (2021)
Περίληψη
Η παρούσα έρευνα εξετάζει πώς το φύλο των ατόμων στην ηγεσία επηρεάζει τον τρόπο αξιολόγησης της καταχρηστικής εποπτείας. Αυτή θεωρείται λιγότερο τυπική για τις γυναίκες ηγέτιδες από ότι για τους άντρες ηγέτες. Αναμένεται, λοιπόν, ότι οι εργαζόμενοι θα αξιολογούν τις γυναίκες ηγέτιδες που επιδεικνύουν καταχρηστική εποπτεία ως λιγότερο αποτελεσματικές σε σχέση με άνδρες ηγέτες. Επιπλέον, αναμένεται ότι οι καταχρηστική εποπτεία των γυναικών θα αποδοθεί λιγότερο σε εσωτερικά αίτια εξαιτίας των στερεοτύπων για τα χαρακτηριστικά των γυναικών. Η έρευνα επιβεβαιώνει τις παραπάνω υποθέσεις των ερευνητών.
Λέξεις κλειδιά: καταχρηστική εποπτεία, αποδιδόμενη εκλογίκευση, στερεότυπα φύλου, μοντέλο έλλειψης προσαρμογής
Περιεχόμενα
Εισαγωγή
Η παρούσα έρευνα των Kim και συνεργατών (2021), εξετάζει το πώς επηρεάζονται οι αξιολογήσεις των εργαζόμενων για την καταχρηστική εποπτεία των ηγετών/ηγέτιδων τους με βάση το φύλο. Η καταχρηστική εποπτεία (abusive supervision) αναφέρεται στον βαθμό τον οποίο αντιλαμβάνονται οι εργαζόμενοι ότι οι προϊστάμενοί τους επιδεικνύουν λεκτική ή μη λεκτική εχθρική συμπεριφορά. Φαίνεται όντως να υπάρχουν στερεοτυπικές αντιλήψεις για τις αναμενόμενες κι άρα αποδεκτές συμπεριφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών σε ηγετικούς ρόλους, οι οποίες μάλιστα επηρεάζουν και τις αξιολογήσεις των εργαζόμενων για την αποτελεσματικότητα των ηγετών/ηγέτιδων. Πιο συγκεκριμένα, αναμένεται οι άνδρες να είναι τολμηροί, κυρίαρχοι, επιθετικοί και διεκδικητικοί ενώ οι γυναίκες να είναι στοργικές, κοινοτικές (δηλαδή να ενδιαφέρονται για την κοινότητα), περιποιητικές και να προωθούν την ομόνοια. Όσο οι ηγέτες και ηγέτιδες πλησιάζουν στα στερεότυπα αυτά, τόσο καλύτερες και οι αξιολογήσεις των εργαζόμενων.
Για να μπορέσει να μελετηθεί και να αναλυθεί το φαινόμενο αυτό, χρησιμοποιείται το μοντέλο έλλειψης προσαρμογής (Lack of fit model) της Heilman (1983, 2001, 2012). Το μοντέλο αυτό προσπαθεί να εξηγήσει τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις λόγω φύλου στον εργασιακό χώρο. Με λίγα λόγια, υπάρχουν συγκεκριμένες στερεοτυπικές αντιλήψεις σχετικά με τα χαρακτηριστικά των εργαζόμενων που τους/τις καθιστούν επιτυχημένους/ες σε συγκεκριμένους ρόλους. Όταν τα χαρακτηριστικά ενός ατόμου (π.χ. φύλο) δεν ευθυγραμμίζονται με αυτά τα πρότυπα, υπάρχει αντιληπτή “έλλειψη προσαρμογής”. Το γεγονός αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεροληπτικές κρίσεις για την απόδοση και την αποτελεσματικότητα των ατόμων. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το φύλο (γυναίκα) δεν ταιριάζει στον ηγετικό ρόλο, κι έτσι οι γυναίκες ηγέτιδες μπορεί να αντιμετωπίσουν περισσότερες προκαταλήψεις και διακρίσεις. Με τον τρόπο αυτό, οι άνθρωποι τείνουν να αγνοούν μη συμμορφωτικές προς τα στερεότυπα πληροφορίες και να οδηγούνται σε γνωστικές στρεβλώσεις, δηλαδή, να αλλάζουν αυτές τις μη συμμορφωτικές πληροφορίες, ώστε να ανταποκρίνονται στα στερεότυπα, χρησιμοποιώντας διαφορετικούς τρόπους ανάδειξης νοήματος.
Τι αποτελέσματα μπορεί να έχει αυτό στην περίπτωσή μας;
Γενικότερα, η καταχρηστική εξουσία είναι ένα χαρακτηριστικό μη αναμενόμενο και μη αποδεκτό για άτομα σε ηγετικούς ρόλους, επομένως, μπορεί να αποτελέσει παράγοντα χαμηλότερης αξιολόγησης της απόδοσής τους. Ωστόσο, στις γυναίκες κάτι τέτοιο εντείνεται, διότι και είναι ηγέτιδες άρα δεν αναμένεται να συμπεριφέρονται έτσι, αλλά και είναι γυναίκες, και δεν αναμένεται μια τέτοια συμπεριφορά από γυναίκες συγκεκριμένα. Ως αποτέλεσμα, οι γυναίκες ηγέτιδες που παρουσιάζουν καταχρηστική εξουσία, αξιολογούνται πιο χαμηλά ως προς την απόδοσή τους σε σχέση με τους άνδρες ηγέτες. Παρά το γεγονός ότι όλο και περισσότερο πλέον γίνονται αποδεκτές οι γυναίκες σε ηγετικούς ρόλους, αναμένεται να υιοθετούν την «ηγεσία του υπηρέτη», δηλαδή, κεντρικός τους στόχος να είναι να υπηρετούν και να στηρίζουν τους άλλους με σκοπό την επίτευξη των στόχων τους. Αντίθετα, οι άντρες αναμένεται να είναι πιο ενεργητικοί και κυριαρχικοί με αποτέλεσμα να δικαιολογούνται περισσότερο κάποιες συμπεριφορές καταχρηστικής εξουσίας όπως π.χ. η αγένεια.
Ακόμα, ως μια άλλη συνέπεια αυτού, εισάγεται η έννοια της «αποδιδόμενης εκλογίκευσης» ή «εκλογίκευσης λόγω απόδοσης» (attributional rationalization) των Heilman και Haynes (2005). Η έννοια αυτή αναφέρεται στον τρόπο επίλυσης των διαφορών μεταξύ των προσδοκιών και των απροσδόκητων εν τέλει αποτελεσμάτων και είτε αφορούν τους άλλους είτε εμάς. Ως προς τις γυναίκες, αναφέρεται στην τάση να εξηγούνται τα επιτεύγματα τους και οι συμπεριφορές τους με βάση τα επικρατούντα στερεότυπα ή τις κοινωνικές νόρμες των φύλων, με αποτέλεσμα να αποδίδονται σε εξωτερικούς παράγοντες τα επιτεύγματά τους ή να υποβαθμίζονται και να ενισχύονται οι ρόλοι των φύλων. Επομένως, η αποδιδόμενη εκλογίκευση έχει να κάνει με την εκλογίκευση με βάση τα στερεότυπα. Ως εκ τούτου, τη μία αποδίδονται οι επιτυχίες των γυναικών σε εξωτερικούς παράγοντες και δεν δίνεται τόσο μεγάλη αξία και σημασία σε αυτές, από την άλλη, όμως, η καταχρηστική εξουσία στις γυναίκες αποδίδεται σε εξωτερικούς και όχι σε εσωτερικούς παράγοντες ώστε οι γυναίκες να ανταποκριθούν στο στερεότυπο ότι είναι ενωτικές και συμπονετικές.
Οι μέχρι τώρα έρευνες έχουν επικεντρωθεί κυρίως στις αρνητικές επιπτώσεις της καταχρηστικής εξουσίας στους εργαζόμενους, η παρούσα μελέτη ωστόσο, εξετάζει τις επιπτώσεις στους ίδιους τους προϊστάμενους. Πιο συγκεκριμένα μελετά:
- Πώς το φύλο των ηγετών/ηγέτιδων επηρεάζει την αξιολόγηση της καταχρηστικής εξουσίας από τους εργαζόμενους, ενσωματώνοντας το μοντέλο έλλειψης προσαρμογής.
- Πώς οι προκαταλήψεις και οι διακρίσεις κατά των γυναικών επηρεάζουν την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών.
- Ενσωματώνοντας την έννοια της αποδιδόμενης εκλογίκευσης για τις αντι-κανονικές συμπεριφορές, γιατί αποδίδονται λιγότερες εσωτερικές ευθύνες στις γυναίκες για συμπεριφορές καταχρηστικής εξουσίας.
Υποθέσεις
Θα υπάρξει αλληλεπίδραση μεταξύ του φύλου του/της ηγέτη/-ηγέτιδας και της καταχρηστικής επίβλεψης στις αντιλήψεις των εργαζόμενων για την τυπικότητα του ηγέτη (με βάση τα στερεότυπα). Πιο συγκεκριμένα, η αρνητική σχέση μεταξύ της καταχρηστικής εξουσίας και τυπικότητας του ηγέτη θα είναι ισχυρότερη για τις γυναίκες ηγέτιδες από ό,τι για τους άνδρες ηγέτες.
Θα υπάρξει μια αρνητική έμμεση επίδραση της καταχρηστικής εξουσίας στις αξιολογήσεις των εργαζόμενων για την ηγετική αποτελεσματικότητα, μέσω της αντιλαμβανόμενης τυπικότητας του ηγέτη, η οποία είναι ισχυρότερη για τις γυναίκες ηγέτιδες από ό,τι για τους άνδρες ηγέτες.
Θα υπάρξει αρνητική έμμεση επίδραση της καταχρηστικής εξουσίας στις εσωτερικές αποδόσεις για την καταχρηστική εξουσία, μέσω της αντιλαμβανόμενης τυπικότητας του ηγέτη, η οποία είναι ισχυρότερη για τις γυναίκες ηγέτιδες από ό,τι για τους άνδρες ηγέτες.
Μέθοδος
Πραγματοποιήθηκαν 2 μελέτες:
| Μελέτη | |
|---|---|
| 1 | Συμμετείχαν εργαζόμενοι/ες ενήλικες που διέμεναν στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά και το τελικό δείγμα αποτελούνταν από 243 συμμετέχοντες (M.O. ηλικία 30 έτη, 54.3% άνδρες και 45.7% γυναίκες). Οι συμμετέχοντες εκτέθηκαν σε υποθετικά σενάρια ηγετών/ηγέτιδων τα οποία τους παρουσιάστηκαν μέσω ενός email του/της δήθεν προϊστάμενου/ης τους. Πραγματοποιήθηκε σε 4 συνθήκες-σενάρια με βάση: το φύλο (άντρας, γυναίκα), το επίπεδο καταχρηστικής εξουσίας (υψηλό, χαμηλό). Χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση των ηγετών/ηγέτιδων. |
| 2 | Στην έρευνα συμμετείχαν εργαζόμενοι/ες που δήλωσαν ότι υπόκεινται καταχρηστική εξουσία από τον σημερινό προϊστάμενό τους. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 3 χρονικές στιγμές, όπου αξιολογήθηκαν οι συνθήκες της καταχρηστικής εξουσίας (συχνότητα, ένταση, φύλο, χαρακτηριστικά, αποτελεσματικότητα ηγέτη/ηγέτιδας) και ως το τέλος έφτασαν 204 συμμετέχοντες (Μ.Ο. ηλικίας 35 έτη, 63.2% άνδρες 36.8% γυναίκες). Χρησιμοποιήθηκαν ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς. |
Έτσι, η μελέτη 2 έχει σκοπό να επιβεβαιώσει τη μελέτη 1 η οποία αναφέρεται σε υποθετικούς/ες ηγέτες/ηγέτιδες, ενώ η μελέτη 2 στους πραγματικούς/ες.
Συμπεράσματα
Η καταχρηστική εξουσία από γυναίκες ηγέτιδες κρίθηκε ως λιγότερο τυπική του φύλου κι άρα οι γυναίκες ηγέτιδες που επιδεικνύουν καταχρηστική εξουσία αξιολογήθηκαν ως λιγότερο αποτελεσματικές σε σύγκριση με τους άντρες ηγέτες που παρουσίασαν την ίδια συμπεριφορά.
Ακόμη, ήταν λιγότερο πιθανό οι συμμετέχοντες να αποδώσουν σε εσωτερικά αίτια συμπεριφορές καταχρηστικής εξουσίας των γυναικών ηγέτιδων, καθώς δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα του γυναικείου ρόλου.
Και οι ίδιοι/ες οι ηγέτες/ηγέτιδες μπορούν να αντιμετωπίσουν δυσμενείς συνέπειες εξαιτίας της καταχρηστικής τους συμπεριφοράς.
Επομένως:
